Balans van de Leefomgeving

Circulaire economie

Hoofdpunten

  • Transitie naar een circulaire economie

    Het beleid om in Nederland en Europa de transitie naar een circulaire economie te bevorderen is gericht op verschillende onderdelen van de productketen. Aan het eind van de keten is het beleid al gevorderd, in de vorm van afvalbeleid met concrete kwantitatieve doelen. De uitdaging ligt nu vooral aan het begin van de keten, bij het verminderen van het grondstofgebruik, een ander ontwerp van producten en het langer gebruiken van producten. Dit kan bijvoorbeeld door voor grondstoffen producteisen op te nemen in een Europese richtlijn (Ecodesign).

  • Wegnemen belemmeringen

    Een circulaire economie vergt forse investeringen, het ontwikkelen van nieuwe markten en ketensamenwerkingen en het overwinnen van belemmeringen die de transitie remmen. Dit zijn bijvoorbeeld gevestigde belangen – zoals afvalverbrandingsinstallaties –, wet- en regelgeving voor afval, voedsel en stoffen en het belang dat consumenten en producenten hechten aan eigendom. Om de belemmeringen te verkleinen, is een brede set aan instrumenten voorhanden uit het groenegroeibeleid. Denk bijvoorbeeld aan het aanpassen van bestaande Europese afvalwetgeving of de verordening voor de registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH) – zodat deze hergebruik en recycling niet belemmeren. Andere voorbeelden zijn een dynamische normstelling met bijvoorbeeld oplopende aandelen secundair materiaal, het circulair inkopen om de markt voor circulaire producten en innovatie te bevorderen, en het benoemen van een circulaire economie als een van de overkoepelende thema’s voor de topsectoren.

  • Experimenteren en leren

    De transitie naar een circulaire economie staat nog in de kinderschoenen. Er wordt veel geëxperimenteerd en geleerd, maar de opgedane kennis blijft vaak nog gefragmenteerd en wordt weinig gedeeld. Een meer structurele uitwisseling van kennis is nodig om de overgang naar een circulaire economie verder aan te jagen. – Meer aandacht is nodig voor de relatie tussen de circulaire economie en de inrichting van de ruimte. Zo is aandacht nodig voor de mogelijke toename van de vervoersbewegingen in steden door meer service (onder andere reparatie) en het delen van producten. En op bedrijventerreinen zullen voorzieningen (zoals pijpleidingen) nodig zijn om reststromen te kunnen uitwisselen tussen bedrijven en ontstaat behoefte aan een andere combinatie van bedrijven.

  • Waarde van grondstoffen

    In het afvalbeleid is meer sturing nodig op de waarde van grondstoffen. Voor een optimale recycling is het belangrijk dat niet alleen wordt gestuurd op kwantiteit, maar ook op kwaliteit. Om het kwantitatieve doel van 75 procent gescheiden inzameling van huishoudelijk afval te realiseren, is het bijvoorbeeld nodig vooral in te zetten op gft. Maar voor het behoud van waarde zijn juist andere stromen belangrijk, zoals textiel. Al tikt dit lichte product niet hard aan in termen van kilo’s afval, de productie ervan veroorzaakt wel veel milieudruk. Voor het beleid betekent dit dat niet alleen moet worden gestuurd op het gewicht van het afval, maar dat er ook aandacht moet zijn voor de waarde en de kwaliteit van de grondstoffen.

Hoofdstuk Circulaire economie

In de Balans voor de Leefomgeving 2016 analyseert het PBL in hoeverre huidige maatschappelijke ontwikkelingen en het huidige beleid bijdragen aan een duurzame en circulaire economie, zie: Circulaire economie (PDF, 23 MB).

Evaluatie van het beleid voor Afval

Er zijn voor circulaire economie alleen kwantitatieve beleidsdoelen voor afval. Het PBL heeft geëvalueerd wat de effecten zijn van dit beleid. Hoe zit het met de hoeveelheid en scheiding van het huishoudelijk afval? En hoe staat het met de nuttige toepassing van afval? Kan de overheid nog meer doen? Onderstaande stoplichten geven een bondig overzicht van de mate waarin doelen naar verwachting tijdig worden gehaald. Een uitgebreidere analyse vindt u door te klikken op de link “lees meer”.

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Circulaire economie

Er zijn voor circulaire economie alleen kwantitatieve beleidsdoelen voor afval. In 2014 zijn diverse afvaldoelen aangepast en zijn nieuwe doelen voor afval geformuleerd.

Afvalaanbod (2015 en 2021)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
afvalproductie afgelopen jaren redelijk stabiel onder afvalaanbod-plafondlees meer
Afvalproductie afgelopen jaren redelijk stabiel onder afvalaanbod-plafond.lees meer
De afvalproductie bevindt zich met 60 Mton in 2014 ruim onder het plafond van 68 Mton in 2015 en 74 Mton in 2021.lees meer
Nuttige toepassing van afval (2015)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
doel in 2010 gehaaldlees meer
Doel in 2010 gehaald.lees meer
Het doel voor 2015 is 95% nuttige toepassing van het totaal aan afvalstoffen. In 2014 bedraagt het aandeel nuttige toepassing 93% en daarmee komt het doel binnen bereik.lees meer
Hoeveelheid huishoudelijk restafval (2020)
  • Balans 2016
Doel is om de hoeveelheid huishoudelijk restafval in 2020 terug te brengen tot 100 kilo per persoon per jaar. Dit doel wordt naar verwachting niet gehaald. In 2015 lag de hoeveelheid huishoudelijk restafval op 230 kilogram per inwoner.lees meer
Scheiding huishoudelijk afval (2020)
  • Balans 2016
Doel is om 75% van het huishoudelijk afval te scheiden in 2020. In 2015 bedraagt de scheiding aan de bron bij huishoudens 53%. Om het doel te realiseren is de komende jaren een stijging van ongeveer 40 procentpunten ten opzichte van het huidige scheidingspercentage nodig. Dit doel wordt naar verwachting niet gehaald omdat de instrumentering nog onvoldoende aansluit.lees meer
Verbranden en storten van Nederlands afval (2022)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Doel voor storten van brandbaar afval wordt waarschijnlijk gehaald. Totale hoeveelheid gestort afval neemt echter fors toe in 2012lees meer
Doel voor storten van brandbaar afval wordt waarschijnlijk gehaald. Totale hoeveelheid gestort afval neemt echter fors toe in 2012.lees meer
Het doel om de hoeveelheid te verbranden en storten Nederlands afval te halveren in 10 jaar wordt naar verwachting niet gehaald. De hoeveelheid Nederlands verbrand en gestort afval is tussen 2012 en 2014 met circa 15% afgenomen. Er is 0,5 Mton minder afval verbrand en ongeveer 1 Mton minder gestort. De hoeveelheid gestort afval in 2014 ligt weer rond het niveau van 2010. De piek in 2012 komt door het afschaffen van de belasting op storten per 1 januari 2012.lees meer