Balans van de Leefomgeving

Gezonde leefomgeving

Hoofdpunten

  • Luchtkwaliteit

    In Nederland voldoet de luchtkwaliteit nagenoeg overal aan de gestelde normen voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10), maar blootstelling aan resterende luchtvervuiling, met name aan fijnstof, veroorzaakt nog steeds gezondheidsschade. De afweging bij beleidskeuzes die de luchtkwaliteit aantasten, zoals het verhogen van de maximumsnelheid, de SDE+subsidie op houtkachels en de instelling van milieuzones, zou daarom niet alleen kunnen worden getoetst aan deze normen maar ook aan effecten op gezondheid.
  • Nationale maatregelen

    Verbetering van luchtkwaliteit via aanscherping van Europese emissie-eisen aan voertuigen is een langdurig proces. Met nationale maatregelen kan de Rijksoverheid de luchtkwaliteit sneller verder verbeteren en de gezondheidsschade verder beperken, bijvoorbeeld door te stimuleren dat oude verbrandingsmotoren (in auto’s, brommers of binnenvaartschepen) en oude houtkachels worden vervangen door nieuwe, schonere typen. Ook vergroting van het aandeel elektrische auto’s zal een positief effect hebben op de luchtkwaliteit en de geluidsbelasting, zeker rond binnenstedelijke wegen.
  • Gezondheidsbevorderende leefomgeving

    De aandacht voor allerlei gezondheidsbevorderende aspecten van de inrichting van de leefomgeving neemt toe. Het is van belang daarbij ook aan te sluiten bij de opgaven van de vergrijzing in samenhang met hervormingen in de zorgsector. Zo kan de inrichting van de leefomgeving in beginsel faciliteren dat mensen langer thuis kunnen wonen en dat hun zelf- en samenredzaamheid op allerlei manieren toeneemt.
  • Gezondheidsverschillen

    De soms aanzienlijke gezondheidsverschillen tussen buurten worden vooral veroorzaakt door sociaal-culturele mechanismen van uitsortering, niet zozeer door verschillen in leefomgevingskwaliteit. Sociale cohesie, zelf- en samenorganiserend vermogen in een buurt zijn belangrijke elementen die het welzijn en de gezondheid van de bewoners bevorderen. Bij een gezondheidsbevorderende aanpak dient erop te worden gelet dat maatregelen juist effect hebben in achterstandsgebieden, waar nog veel valt te winnen aan gezondheid en leefomgevingskwaliteit. Dit is geen eenvoudige opgave, mede omdat het sociaal-cultureel kapitaal om mee te doen aan de participatiesamenleving hier vaak het kleinst is.

Hoofdstuk Gezonde leefomgeving

In de Balans voor de Leefomgeving 2016 analyseert het PBL in hoeverre huidige maatschappelijke ontwikkelingen en het huidige beleid bijdragen aan het bereiken van een gezonde leefomgeving, zie: Gezonde leefomgeving (PDF, 23 MB).

Evaluatie van het beleid

Het PBL heeft geëvalueerd wat de effecten zijn van het beleid voor een gezonde leefomgeving. In hoeverre zijn bijvoorbeeld de beleidsdoelen gehaald voor de knelpunten geluid rijkswegen? En hoe staat het met de blootstelling aan fijn stof? Kan de overheid nog meer doen om de beleidsdoelen te halen? Onderstaande stoplichten geven een bondig overzicht van de mate waarin doelen naar verwachting tijdig worden gehaald. Een uitgebreidere analyse vindt u door te klikken op de link “lees meer”.

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Gezonde leefomgeving

Onderstaande doelen uit het thema Gezonde leefomgeving verwijzen naar webpagina’s uit de Monitor Infrastructuur en Ruimte 2016.

Lokale luchtkwaliteit PM10-blootstelling (vanaf 2011)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Doelbereik drukke stadswegen gevoelig voor tegenvallers in effectiviteit maatregelen en weersinvloedenlees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
"De normen voor de PM10-concentratie (jaargemiddeld maximaal 40 µg/m3 en daggemiddeld maximaal 50 µg/m3, met maximaal 35 overschrijdingsdagen) werden in 2014 langs 7 km weg overschreden. Voor 2015 is een overschrijding langs 10 km geraamd. Overschrijdingen door een verhoogde achtergrondconcentratie komen vooral voor in gebieden met veel pluimveestallen in Gelderland en Noord-Limburg, en in mindere mate nabij hoogovens. Ook nabij veehouderijbedrijven werd in 2014 in 19 gemeenten, voornamelijk in Gelderland, Noord-Brabant en Limburg, niet aan de PM10-normen voldaan."lees meer
Lokale luchtkwaliteit PM2,5-blootstelling (2015)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Reductiedoel wordt waarschijnlijk 15%lees meer
"Voor de jaargemiddelde PM2,5-concentratie geldt vanaf 2015 een grenswaarde van 25 µg/m3 en voor 2020 een 'indicatieve grenswaarde' van 20 µg/m3. Deze normen zijn in 2013 ruimschoots gehaald, met gemiddelde PM2,5-achtergrondconcentraties van rond de 13 µg/m3 en in stedelijke en verkeersbelaste gebieden rond de 14 µg/m3."lees meer
Lokale luchtkwaliteit NO2 blootstelling (2015)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Nog gering aantal overschrijdingen mogelijk langs drukke wegen in hoogstedelijk gebied in 2015lees meer
"Nog 50 km rijksweg voldoet niet aan de norm; sterke verbetering sinds 2000."lees meer
"Door beeindiging van de derogatie daalt de norm voor stikstofdioxide (NO2) per 1-1-2015 van 60 naar 40 µg/m3 (jaargemiddeld). In 2014 voldeed 30 km wegen, waarvan 1 km rijksweg, niet aan de norm van 40 µg NO2/m3. Voor 2015 is een verdere daling tot 12,5 km wegen geraamd."lees meer
Geluidproductie wegverkeer (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Opties zijn versnelde aanleg van stil asfalt en aanscherping Europese eisen voor de geluidproductie van vracht- en personenauto'slees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Actualisatie indicator na update geluidsbelastingkaarten in 2017.lees meer
Knelpunten geluid rijkswegen (vanaf 2012)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Het bereiken van het doel is nog gevoelig voor het effect van Europese bronmaatregelenlees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Sinds 2012 wordt gewerkt met geluidsproductie-plafonds voor rijvakken van rijkswegen. In 2014 werd het plafond langs 83,3 km snelweg (1,4%) overschreden, 2,2 keer zoveel als in 2013.lees meer
Geluidproductie railverkeer (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Tempo te langzaam voor halen van het doel, maar implementatie zal naar verwachting versnellen door nieuwe prestatieregelinglees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Actualisatie indicator na update geluidsbelastingkaarten in 2017.lees meer
Knelpunten geluid spoorwegen (vanaf 2012)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Sinds 2012 wordt gewerkt met geluidsproductie-plafonds voor rijvakken van spoorwegen. In 2014 werd het plafond langs 37 km spoor (0,6%) overschreden, in 2013 was dat langs 31 km spoor. Het aantal dreigende overschrijdingen halveerde tussen 2013 en 2014 tot 44 km.lees meer
Geluidsbelasting Schiphol (vanaf 2009)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Geluidbelasting op handhavingspunten erg gevoelig voor vlootsamenstelling en fluctuaties in het weerlees meer
Grenswaarden voor geluidbelasting op handhavingspunten sinds 2009 niet meer overschreden.lees meer
De grenswaarde voor geluidsbelasting op handhavingspunten rond Schiphol werd in 2012 tweemaal en in 2014 eenmaal overschreden.lees meer
Veiligheidsrisico Schiphol (vanaf 2004)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Op basis van veiligheidsnorm Totaal Risico Gewichtlees meer
Op basis van veiligheidsnorm Totaal Risico Gewicht.lees meer
"Het totale risicogewicht (TRG) van het luchtverkeer op Schiphol mag per jaar niet meer dan 9,724 ton bedragen. Sinds 2004 is deze grenswaarde geen enkel jaar overschreden. Wel neemt het TRG jaarlijks toe. In 2004 lag het TRG bijna 40% onder de grenswaarde; in 2014 was deze marge gekrompen tot 27% (bij een TRG van 7,100 ton)."lees meer