Balans van de Leefomgeving

Wonen

Hoofdpunten

  • Woningbouwopgave

    Regionale en lokale beleidsmakers doen er verstandig aan hun woningbouwopgave behoedzaam en flexibel in te vullen, en daarbij rekening te houden met de demografische ontwikkelingen op langere termijn. Dit ondanks het oplopende woningtekort in veel stedelijke regio’s en de daarmee gepaard gaande (weer) sterk oplopende woningprijzen en toenemende wachttijden voor huurwoningen, vooral in de Randstad.

    De toenemende vraag naar (kleinere) woningen kan voor een belangrijk deel worden geaccommodeerd binnen de huidige stedelijke contouren, vooral in een laag groeiscenario. Transformatie (van gebouwen en terreinen), inbreiding en het opvullen van de resterende plancapaciteit zijn meer duurzame vormen van verstedelijking, die moeten worden afgewogen tegen het waarschijnlijk sneller en goedkoper kunnen bouwen van woningen in nieuwe uitleggebieden. Zelfs in een hoog groeiscenario kan zo’n 40 procent van de totale woningbehoefte binnen bestaand stedelijk gebied worden gerealiseerd. In de stedelijke regio’s Den Haag, Delft-Westland, Amsterdam, Zaanstreek en – buiten de Randstad – vooral in Arnhem/Nijmegen is, zelfs in een laag groeiscenario, woningbouw in nieuwe uitleggebieden echter onvermijdelijk.

  • Betaalrisico’s

    In de afgelopen jaren zijn zowel de betaalrisico’s als de vermogensrisico’s van huurders en huizenbezitters verder opgelopen. Inmiddels hebben bijna 500.000 huurders een betaalrisico en staan zo’n 1 miljoen eigen woningen onder water. Dat steeds meer huurders een betaalrisico hebben, komt vooral doordat van veel huishoudens de inkomens zijn achtergebleven of zelfs zijn afgenomen. Een andere oorzaak voor de toename van de betaalrisico’s, zij het in mindere mate, ligt bij de beleidsveranderingen van de afgelopen vier jaar. Huurders betalen bijvoorbeeld een groter deel van de huur zelf en corporaties hebben de mogelijkheid om de huren sterker te laten stijgen dan de inflatie.
  • Kwaliteit woningvoorraad

    De kwaliteit van de Nederlandse woningvoorraad is in het algemeen goed. Het streven naar reductie van de CO2-emissies vraagt echter, naast een duurzame energieopwekking, om een grote energiebesparing in de gebouwde omgeving, waaronder de woningvoorraad. In de laatste jaren is de herstructurering – en daarmee de verduurzaming – van de verouderde voorraad huurwoningen sterk teruggelopen. Ook komen dergelijke investeringen in de koopwoningvoorraad – vanwege de afname van het aantal verhuizingen en de forse investeringskosten en lange terugverdientijd – in de laatste jaren maar mondjesmaat voor. Bovendien speelt de vergrijzing hierbij een rol: ouderen investeren nauwelijks nog in de verduurzaming van hun woning. Het beleid gericht op het langer zelfstandig wonen staat hier in zekere zin de energiebesparings- en milieudoelstellingen in de weg

Hoofdstuk Wonen

In de Balans voor de Leefomgeving 2016 analyseert het PBL in hoeverre huidige maatschappelijke ontwikkelingen en het huidige beleid bijdragen aan de omvang, passendheid en kwaliteit van de woningvoorraad en de betaalbaarheid van het wonen, zie: Wonen (PDF, 23 MB).

Evaluatie van het beleid voor wonen

Het PBL heeft geëvalueerd wat de effecten zijn van het beleid voor wonen. Hoe zit het met de energetische kwaliteit van de huidige woningvoorraad? En hoe staat het met het betaalrisico’s? Kan de overheid nog meer doen? Onderstaande stoplichten geven een bondig overzicht van de mate waarin doelen naar verwachting tijdig worden gehaald. Een uitgebreidere analyse vindt u door te klikken op de link “lees meer”.

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Wonen

Beschikbaarheid woningen
  • Balans 2016
In stedelijke regio's neemt het woningtekort in de laatste jaren toe. Dit komt tot uiting in de weer snel stijgende woningprijzen, vooral in en rond Amsterdam en Utrecht. Ook de wachttijden voor huurwoningen zijn fors en in de laatste jaren weer toegenomen, met name in de Noordvleugel van de Randstad.lees meer
Betaalbaarheid wonen
  • Balans 2016
In 2015 had 18% van de huurders en 3% van de huiseigenaren een betaalrisico. Het aantal huurders met een betaalrisico is in de afgelopen jaren verder opgelopen. Daarnaast is het aandeel eigenaren-bewoners met een potentiele restschuld in 2015 circa 1 miljoen (bijna 28%). Ondanks de, sinds medio 2013, stijgende woningprijzen duurt het nog jaren voordat alle huidige 'onder water staande' koopwoningen weer 'boven water staan'. Die prijsontwikkeling verschilt overigens per regio.lees meer
Kwaliteit woningvoorraad (energetische kwaliteit)
  • Balans 2016
De bouwkundige kwaliteit van de woningvoorraad is goed te noemen, de tevredenheid onder bewoners over hun woning is hoog. Wel ligt er voor de grote voorraad huurwoningen gebouwd in 1945-1990 een woningverbeteringsopgave, vooral voor het energieverbruik. Het aandeel huurwoningen met minimaal een B-label is tussen 2011 en 2014 toegenomen van 14% naar 24%, maar afspraken over het energiezuiniger maken zijn vertraagd.lees meer