Balans van de Leefomgeving

Natuur

Hoofdpunten

  • De Nederlandse natuur herstelt enigszins

    De gemiddelde kwaliteit van de Nederlandse landnatuur neemt de laatste tijd iets toe: er zijn tekenen van herstel, maar niet op alle fronten. Positief is dat het sinds 2005 wat beter gaat met bedreigde soorten; de Rode Lijsten worden niet meer langer en de mate van bedreiging is gemiddeld wat afgenomen. Maar hoewel het in de natuurgebieden gemiddeld wat beter gaat, gaat de natuur in het agrarisch gebied nog steeds achteruit. Indicatief hiervoor is de voortgaande landelijke afname van boerenlandvogels, ondanks de inzet van agrarisch natuurbeheer. Intensief gebruik van landbouwgronden is hieraan debet. De milieudruk van de landbouw op zowel de natuurgebieden als op de natuur in het agrarisch gebied blijft onverminderd groot.
    Met de afspraken in het Natuurpact zijn de provincies verantwoordelijk voor de uitwerking en uitvoering van het natuurbeleid. Voor het versterken van de biodiversiteit zetten de provincies in op realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (inclusief Natura 2000), verbetering van de milieu- en watercondities en op natuurbeheer. In de afgelopen jaren zijn bestaande natuurgebieden vergroot. Ook zijn er herstelmaatregelen genomen voor het bestrijden van verdroging. Daarnaast zijn er maatregelen uitgevoerd om infrastructurele barrières op te lossen. De versnippering van natuurgebieden neemt hierdoor af. Hoewel de gemiddelde kwaliteit van natuur enigzins is toegenomen, is een volledig bereik van de langetermijndoelen voor biodiversiteit nog niet in zicht.
  • Provincies verbreden hun ambities

    De provincies en het Rijk hebben hun ambities voor natuur verbreed. Naast het verbeteren van de biodiversiteit, richten zij zich ook op het versterken van de maatschappelijke betrokkenheid bij natuur en het versterken van de relatie tussen natuur en economie. De provincies zijn hiermee volop aan het experimenteren (PBL & WUR 2017), zoals met nieuwe functiecombinaties. De inspanningen voor het Natuurnetwerk worden bijvoorbeeld gecombineerd met waterberging. Ook wordt er geëxperimenteerd met het bevorderen van burgerinitiatieven voor het vergroenen van de leefomgeving. Provincies proberen volop uit met de nieuwe ambities, maar hebben deze ambities nog niet uitgewerkt in concrete doelen en beleidsstrategieën. De uitwerking van dit nieuwe beleidsterrein blijft achter. Dit komt deels doordat de provincies het grootste deel van hun capaciteit en middelen inzetten op de uitvoering van de huidige biodiversiteitsverplichtingen die voortkomen uit de Vogel- en Habitatrichtlijnen, zoals het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Het komt daarnaast ook omdat het om relatief nieuwe onderwerpen gaat, waarbij de provincies niet kunnen putten uit eerdere ervaringen.

Hoofdstuk Natuur

Lees meer in de Tussenbalans van de Leefomgeving 2017, hoofdstuk Voedsel, landbouw en natuur. Zie: Natuur (PDF, 2 MB).

Evaluatie van het natuurbeleid

Het PBL heeft geëvalueerd wat de effecten zijn van het beleid voor natuur. In hoeverre zijn bijvoorbeeld de beleidsdoelen gehaald voor de instandhouding soorten en habitattypen? En hoe staat het met de ontsnipperende maatregelen bij infrastructuur? Kan de overheid nog meer doen om de beleidsdoelen te halen? Onderstaande stoplichten geven een bondig overzicht van de mate waarin doelen naar verwachting tijdig worden gehaald. Een uitgebreidere analyse vindt u door te klikken op de link “lees meer”.

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Natuur

Natuurnetwerk Nederland (2027)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
  • Balans 2017
Locatie van verworven gronden cruciaal in kleinere Ecologische Hoofdstructuurlees meer
"Doelstelling Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS) is recent herzien in het Natuurpact; het areaal NNN neemt toe."lees meer
Doelstelling Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS) uit het Natuurpact is om tussen 2011 en 2027 80.000 ha natuur in te richten. Daarvan is tussen 2011 en 2014 ruim 25.000 ha ingericht. In de evaluatie van het Natuurpact analyseert het PBL de realisering van het NNN als een belangrijk onderdeel van het provinciale natuurbeleid. Hierover wordt begin 2017 gerapporteerd.lees meer
Met het beschermen en vergroten van ecosystemen en leefgebieden van soorten wordt gestreefd naar verbetering van de ruimtelijke en milieucondities die nodig zijn voor duurzaam behoud van biodiversiteit. Het Rijk en de provincies hebben in het Natuurpact afgesproken om in het Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS) tussen 2011 en 2027 minimaal 80.000 ha nieuwe natuur te realiseren, waarvan de helft nog moet worden verworven, dan wel van functie veranderen. Tussen 2011 en 2015 is ruim 28.000 ha ingericht. Hoewel met de huidige provinciale plannen ruim in de gestelde opgave van 80.000 hectare is voorzien, is de verwachting dat verwerving en functiewijziging van gronden voor nieuwe natuur nog lastig zullen worden omdat de medewerking van grondeigenaren vaak ontbreekt.lees meer
Milieucondities natuur
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
  • Balans 2017
Milieudruk op natuur is afgenomen maar blijft een knelpunt voor het duurzaam behoud van planten en dieren.lees meer
Milieudruk op natuur is afgenomen, maar blijft boven het niveau voor een duurzaam behoud van planten en dieren.lees meer
De milieudruk op natuur is sinds 1990 afgenomen, maar een verbetering in milieucondities uit zich nog niet in de vegetatie.lees meer
Het beleid streeft naar verbetering van bodem-, water- en luchtcondities om biodiversiteit te herstellen en te behouden. De milieudruk is sinds 1990 flink verminderd door de gedaalde uitstoot van vervuilende stoffen. Echter, de druk op natuur, zoals stikstofdepositie, is nog te hoog en belemmert een duurzaam voorkomen van veel soorten en ecosystemen. Een te hoge milieudruk heeft blijvende gevolgen voor lokale bodem- en watercondities en vegetatieontwikkelingen. Uit de aanwezige vegetatie in verschillende ecosystemen in de periode 1999-2016 blijkt dan ook dat de lokale milieucondities voor landnatuur gemiddeld genomen zijn verslechterd. Verbeteringen zijn er wel in minder gevoelige gebieden en in gebieden waar herstel- en inrichtingsmaatregelen zijn uitgevoerdlees meer
Rode Lijst van bedreigde soorten
  • Balans 2014
  • Balans 2016
  • Balans 2017
Er zijn minder soorten bedreigd en de bedreiging neemt gemiddeld genomen af.lees meer
Het beleid streeft ernaar dat de Rode Lijsten van bedreigde soorten korter en 'minder rood' worden. Na 2005 is het aantal soorten op de Rode Lijsten gemiddeld wat afgenomen, evenals de mate waarin ze worden bedreigd. De laatste jaren lijkt de afname niet door te zetten. lees meer
Het natuurbeleid heeft als doel dat de Rode Lijsten van bedreigde soorten korter en �minder rood� worden. Na 2005 is het aantal soorten op de Rode Lijsten gemiddeld wat afgenomen, evenals de mate waarin ze worden bedreigd. Deze afname zet in de laatste jaren niet door. Nader onderzoek en monitoring zijn nodig om dit te bevestigen.lees meer
Staat van instandhouding EU-soorten en habitattypen (2020)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
Staat van instandhouding beschermde soorten en habitats verslechtert.lees meer
Van veel soorten en natuurlijke habitats van de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn is de staat van instandhouding in Nederland ongunstig.lees meer
Het operationele doel voor 2020 is dat twee keer zoveel beschermde habitattypen en de helft meer van de soorten uit de Habitatrichtlijn ten minste een gunstige of verbeterde staat van instandhouding laten zien ten opzichte van 2010. Bijna alle habitattypen hebben een zeer tot matig ongunstige staat van instandhouding. Van de Habitatrichtlijnsoorten verkeert ongeveer een kwart in een gunstige staat van instandhouding.lees meer
Ecosysteemkwaliteit
  • Balans 2012
  • Balans 2014
  • Balans 2016
  • Balans 2017
Voorlopige metingen indiceren een afnemende natuurkwaliteit.lees meer
Sinds 1994 is de gemiddelde kwaliteit van veel typen natuur achteruitgegaan. De laatste jaren neemt de mate van achteruitgang echter af.lees meer
De gemiddelde ecosysteemkwaliteit, in natuurgebieden op het land, lijkt de laatste jaren iets toe te nemen. In gebieden met een hoge ecosysteemkwaliteit treedt nog achteruitgang op.lees meer
De gemiddelde (ecosysteem)kwaliteit van natuurgebieden op het land, afgemeten aan het voorkomen van soorten neemt de laatste jaren iets toe. In gebieden met een hoge ecosysteemkwaliteit treedt nog achteruitgang op.lees meer
Ecologische barrières door aanleg nationale infrastructuur (2018)
  • Balans 2014
  • Balans 2016
  • Balans 2017
Nog onduidelijkheid over de oplossing van knelpunten in voormalige Robuuste Verbindingen.lees meer
Begin 2016 waren 99 van de 215 in het Meerjarenprogramma Ontsnippering opgenomen knelpunten geheel opgelost en 51 gedeeltelijk opgelost. In 2015 is het aantal binnen het programma op te lossen knelpunten herzien en is het doel bijgesteld naar 178. In 2018 zijn naar verwachting 168 knelpunten opgelost. De herziene doelstelling is met de huidige planning net buiten bereik.lees meer
Het doel is de ruimtelijke samenhang tussen natuurgebieden te verbeteren en daarnaast lokale knelpunten in versnippering binnen gebieden als gevolg van rijksinfrastructuur op te lossen. Eind 2016 waren in totaal 107 van de 215 in het Meerjarenprogramma Ontsnippering op-genomen knelpunten geheel opgelost en 44 gedeeltelijk opgelost. In 2015 is het aantal binnen het program-ma op te lossen knelpunten herzien en is het doel bijge-steld naar 178. Eind 2018 zijn naar verwachting 159 knelpunten opgelost. De herziene doelstelling wordt niet tijdig gehaald (eind 2018), maar er is beleid ingezet om de resterende knelpunten na 2018 op te lossen.lees meer