Natuurverkenning 2010-2040

Maarten Hajer: Visies op natuur

Visies op natuur

Nederland kent internationaal unieke en grootschalige ecosystemen zoals de Wadden en de Zuidwestelijke delta. Nederland kent bovendien natuur die allerlei diensten verleent, zoals drinkwatervoorziening en bescherming tegen overstromingen. Natuur is ook belangrijk voor recreatie en een aantrekkelijke plek om te wonen en te recreëren. Natuur kan, met andere woorden, verschillende waarden hebben. Welke waarde aan natuur wordt toegekend is afhankelijk van hoe in een bepaalde periode en samenleving naar natuur wordt gekeken. In de Natuurverkenning 2010 – 2040 proberen we het denken over natuur en landschap van nieuwe invalshoeken te voorzien. Wat kan de samenleving met natuur en landschap? Wat wil de samenleving ermee?

Na twee decennia van relatieve rust is het natuurbeleidsveld op drift. Daarbij gaat het niet alleen om bezuinigingen op het rijksbudget, maar ook om een verdergaande decentralisatie van het ruimtelijk en natuurbeleid en het bevorderen van marktwerking en burgerparticipatie. Van groot belang voor het beleid voor natuur en landschap zijn ook de ontwikkelingen in andere beleidsvelden. In het bijzonder geldt dit voor het Europese beleid voor waterkwaliteit, landbouw, visserij en ander gebruik van de zee, maar ook voor het nationale Deltaprogramma.

Kansen voor creatief en offensief natuurbeleid

Natuur in Nederland heeft iets paradoxaals. Alle natuur is wel door mensenhand aangeraakt. Maar dit gegeven biedt juist kansen voor een creatief en offensief natuurbeleid. Of beter nog: een creatief en offensief landschaps- en natuurbeleid. Natuurbeleid was de laatste decennia sterk gericht op het behoud van biodiversiteit, vooral bij de Nederlandse implementatie van het Europese Natura 2000-beleid. Die aandacht voor de achteruitgang van vooral kwetsbare dier- en plantensoorten heeft een sterk procedureel en juridisch karakter gekregen. De aandacht voor beleving en benutting van natuur en landschap is op de achtergrond geraakt.

En dat terwijl zeker in Nederland veel natuur door de samenleving wordt benut. Denk bijvoorbeeld aan de duinen die bescherming geven tegen overstromingen, schoon drinkwater kunnen leveren en intensief worden gebruikt voor recreatie. Ze behoren tegelijkertijd tot de belangrijkste gebieden die gelden als ‘internationaal karakteristieke natuur’. Het voorbeeld van de duinen laat ook zien dat om natuur te kunnen benutten er een stevig ‘fundament’ moet liggen; door het relatief grote duingebied in Nederland is benutting mogelijk voor bescherming tegen overstroming, recreatie en nu nog niet bekende nieuwe functies.

De samenleving is al begonnen …

In de samenleving zijn tal van initiatieven om ‘behoud’ en ‘benutten’ samen te brengen. Een mooi voorbeeld is De Grevelingen in Zeeland, een van de casusgebieden voor deze Natuurverkenning. Maatschappelijke organisaties en bedrijven die bij De Grevelingen zijn betrokken, ontwikkelen een gezamenlijk plan voor de toekomst van dat gebied. Een van de elementen van dat plan is het terugbrengen van het getij, een van de belangrijkste natuurlijke processen. Dat komt de waterkwaliteit ten goede, waarvan zowel recreatie als internationaal kenmerkende soorten profiteren.

In de Natuurverkenning 2010 – 2040 probeert het PBL ideeën aan te dragen voor een nieuwe visie op natuur en natuurbeleid. Een visie die het natuurbeleid weer midden in de samenleving kan zetten en nieuw draagvlak kan helpen creëren. Een visie waaraan zowel bestuurders, experts als maatschappelijke organisaties hun bijdrage leveren.

We doen dat aan de hand van vier kijkrichtingen voor 2040, die het palet tussen behoud en benutten schetsen. Ze maken duidelijk dat er in de samenleving vele partijen zijn die uiteenlopende redenen hebben om zich bezig te houden met natuur en landschap.

Maarten Hajer
Directeur Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)

Zie ook

Geef een reactie

You must be logged in to post a comment.

De Natuurverkenning is een wettelijk product van het Planbureau voor de Leefomgeving met medewerking van Wageningen UR.