Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2010

Belangrijkste conclusies

De kwaliteit van de leefomgeving in Nederland is sinds 1990 toegenomen mede dankzij het gevoerde beleid. Lucht en oppervlaktewater zijn schoner, achterstandswijken zijn vernieuwd en met de natuur gaat het hier en daar beter. Maar er zijn nog steeds grote problemen, bijvoorbeeld bij de bereikbaarheid, de klimaatverandering en de biodiversiteit.

Algemene conclusies

  • Kwaliteit van de leefomgeving toegenomen door beleid, maar grote problemen blijven
  • Samenhang beleid voor de stedelijke leefomgeving kan beter
  • Bezuinigingen vragen om heroverweging beleidsaanpak en rolverdeling

Conclusies voor Milieu, Natuur en Ruimte

  • Het Kyotodoel wordt waarschijnlijk gehaald, maar mogelijk zijn extra emissierechten nodig
  • Nationaal klimaatdoel voor 2020 buiten bereik
  • Huidige biobrandstoffen helpen klimaat waarschijnlijk niet
  • Minder files en schoner milieu beter haalbaar met een kilometerheffing voor wegverkeer
  • Leefbaarheid en versterking van steden staan onder druk door economische recessie
  • Scheiding van ruimtelijke functies waar nodig, menging waar mogelijk
  • De achteruitgang van de biodiversiteit is in Nederland wel geremd, maar niet gestopt
  • Verduurzaming handelsketens vormt sleutel voor behoud van biodiversiteit in het buitenland

De kwaliteit van de leefomgeving neemt per saldo toe

De kwaliteit van de leefomgeving in Nederland is sinds 1990 per saldo toegenomen. Het gevoerde beleid heeft daar substantieel aan bijgedragen: zonder beleid voor milieu, natuur en ruimte zou de kwaliteit van de leefomgeving verder zijn aangetast door de toegenomen menselijke activiteiten. Per beleidsterrein lopen de resultaten echter uiteen.

  • Mede door het ruimtebeleid zijn steden weer populaire woonplaatsen voor mensen met hoge en middeninkomens, zijn probleemwijken vernieuwd en wordt er minder gebouwd in beschermde open gebieden nabij grote steden en in waardevolle natuur- en cultuurlandschappen. De mobiliteit is fors toegenomen zonder evenredige toename van congestie en milieuvervuiling; dit komt mede door investeringen in meer en stillere infrastructuur, de ontwikkeling van schonere en stillere auto’s en het bundelen en verdichten van de verstedelijking.
  • Het milieubeleid heeft grote verbeteringen tot stand gebracht, vooral qua luchtkwaliteit. De nationale uitstoot van broeikasgassen, die tot 1990 nog steeg, is gestabiliseerd. Het oppervlaktewater is schoner en de blootstelling aan bodemvervuiling is drastisch verminderd.
  • Door het natuurbeleid is het areaal natuur in Nederland uitgebreid en zijn bedreigde dier- en plantensoorten beter beschermd. Met name de verzuring van natuurgebieden is drastisch beperkt. Hoewel de condities voor de natuur nog steeds verslechteren door de voortgaande milieudruk, is het tempo van de achteruitgang nu veel lager dan zonder milieubeleid het geval zou zijn geweest

Onderdelen van het beleid vergen aanvulling om doelen te halen

Het beleid voor de leefomgeving heeft ontegenzeggelijk successen geboekt. Dat wil echter niet zeggen dat alle maatschappelijke wensen voor de leefomgeving zijn vervuld. Uit de PBL-analyses blijkt dat het vastgestelde en het voorgenomen beleid voor de leefomgeving op onderdelen niet toereikend is om tijdig de gestelde doelen te bereiken. Soms is intensivering voldoende om de ingezette middelen in overeenstemming te brengen met de ambities, soms is het nodig de gekozen doelen of aanpak fundamenteel te herzien. Onderstaand pdf-document bevat een uitgebreid overzicht van de mate waarin de operationele doelen van het beleid naar verwachting tijdig gerealiseerd worden. Hieronder sommen we de belangrijkste beleidstekorten op. Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de belangrijkste resultaten van het overheidsbeleid.

De volgende beleidsdoelen zijn te bereiken door versterking van de huidige aanpak (kleurcode oranje in de tabel):

  • de milieudruk op natuur, vooral door meststoffen, verdroging en gewasbeschermingsmiddelen verminderen;
  • de verwerving van gronden voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en het aanbrengen van ruimtelijke samenhang;
  • de certificering van handelsketens voor soja, vis, hout, en koffie;
  • de bescherming en ontwikkeling van de kernkwaliteiten van de nationale landschappen.

De volgende beleidsdoelen vergen een fundamentele herziening van de huidige aanpak, hetzij door inzet van andere beleidsinstrumenten, hetzij door aanpassing van doelen (kleurcode rood in de tabel):

  • de reductie van de uitstoot van broeikasgassen tot het nationale doel voor 2020;
  • de productie van hernieuwbare energie en de energiebesparing tot 2020;
  • de geluidproductie van verkeer en de geluidbelasting op woningen door verkeer;
  • bundeling, intensivering en vernieuwing van werklocaties;
  • de tevredenheid over en beschikbaarheid van groen in en om de stad;
  • de bereikbaarheid van wonen, werken en voorzieningen;
  • het stoppen van de achteruitgang van de biodiversiteit;
  • de waardering van het landschap;
  • de ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater.

De gesignaleerde verschillen tussen gewenste en verwachte beleidseffecten vragen om een oorzaakanalyse en om handelingsopties die de verschillen kunnen terugdringen, zie de kolom ‘toelichting’ in de onderstaande tabel.

Milieu

Broeikasgasemissies Schoon en Zuinig, nationaal doel (2020)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Nationale doelstelling lastig te rijmen met Europese systematiek emissiehandellees meer
Hernieuwbare energie, Schoon en Zuinig (2020)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Voorgenomen beleid is inclusief hervorming van de financiering van de SDE-regelinglees meer
Energiebesparingstempo Schoon en Zuinig (2011-2020)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Convenanten met sectoren leveren onvoldoende energiebesparing oplees meer
Lokale luchtkwaliteit PM10-blootstelling (vanaf 2011)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Bij 150 grote stallen wordt de PM10-norm overschreden. Doelbereik drukke stadswegen gevoelig voor tegenvallers in effectiviteit maatregelenlees meer
Lokale luchtkwaliteit NO2 blootstelling (2015)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Bij 150 grote stallen wordt de PM10-norm overschreden. Doelbereik drukke stadswegen gevoelig voor tegenvallers in effectiviteit maatregelenlees meer
Geluidproductie wegverkeer (vanaf 2010)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Geluidbeleid kan gevolgen toename wegverkeer niet voldoende terugdringenlees meer
Milieucondities natuur
  • Balans 2010 Huidig beleid
Afname milieudruk stagneertlees meer

Stedelijke netwerken en steden

Bundelingspercentage arbeidsplaatsen
  • Balans 2010 Huidig beleid
Bundeling en verdichtingsdoelen van werken zijn de afgelopen jaren niet gehaaldlees meer
Aandeel toename arbeidsplaatsen binnen bebouwd gebied 2000
  • Balans 2010 Huidig beleid
Het aantal arbeidsplaatsen nam veel minder sterk toe in bestaand stedelijk gebied dan beleid beoogtlees meer
Tevredenheid met groen in en om de stad
  • Balans 2010 Huidig beleid
Blijft in Randstad achter, beleidsdoelen meer richten op kwaliteit dan kwantiteitlees meer
Beschikbaarheid groen in de buurt
  • Balans 2010 Huidig beleid
Blijft in Randstad achterlees meer
Voldoende groen in nieuwbouwwijken
  • Balans 2010 Huidig beleid
Blijft in Randstad achterlees meer
Recreatieve gebruikswaarde om de steden
  • Balans 2010 Huidig beleid
Blijft in Randstad achterlees meer
Waardering groen om de stad
  • Balans 2010 Huidig beleid
Blijft in Randstad achterlees meer
Recreatiegebied om de stad
  • Balans 2010 Huidig beleid
Trajecten met gewenste reistijd in spits (vanaf 2000)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Beter haalbaar met dan zonder prijsbeleidlees meer
Nabijheid van wonen en werken (vanaf 1996)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Beter haalbaar met dan zonder prijsbeleidlees meer

Natuur en landelijk gebied

Natuurnetwerk Nederland (2027)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Met huidige budgetten wordt doel niet gehaald. Perspectieven in minder vrijwilligheid en gerichter op samenhang aankopenlees meer
Stop achteruitgang biodiversiteit 2010
  • Balans 2010 Huidig beleid
Kwetsbare soorten en ecosystemen gaan achteruit. Perspectieven liggen in voortzetting EHS en innovatieve combinaties tussen gebruiksectoren en biodiversiteitlees meer
Certificering van handelsketens
  • Balans 2010 Huidig beleid
Bij hout liggen doelen met enige extra inspanning binnen bereik, aandacht voor tropisch hardhout. Bij vis is certificatie zeer beperkt en worden veel soorten niet duurzaam bevist. Bij soja loopt de internationale discussie over duurzaamheidscriteria noglees meer
Kernkwaliteiten nationale landschappen
  • Balans 2010 Huidig beleid
Aandacht voor handhaving continuerenlees meer
Waardering landschap in de woonregio
  • Balans 2010 Huidig beleid
"Waardering neemt licht toe maar onvoldoende om doel te halen; herformulering beleid"lees meer
Kwaliteit oppervlaktewater Europese Kaderrichtlijn Water (2027)
  • Balans 2010 Huidig beleid
Beoordeling conform 'one out all out' principe uit de Kaderrichtlijn Water (KRW)lees meer

Volledig overzicht van de evaluatie van beleidsdoelen