Balans van de Leefomgeving

Kwaliteit landecosystemen gemiddeld gedaald, wel herstel in enkele typen

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

De biodiversiteit van landecosystemen is ten opzichte van 1994 gemiddeld met 15% gedaald. Kwetsbare ecosystemen zoals open duin en heide blijven achteruitgaan. In moerassen en bossystemen komt een herstel op gang.

Trends in de natuurkwaliteit van enkele ecosystemen.

Trends in de natuurkwaliteit van enkele ecosystemen.

Ook in ecosystemen is tweedeling in kwaliteit zichtbaar

Eenzelfde trend als bij de ontwikkeling van soorten (zie Achteruitgang biodiversiteit niet gestopt) zien we bij ecosystemen. Kwetsbare ecosystemen zijn in kwaliteit gedaald. De karakteristieke soorten, die bijzondere eisen stellen aan hun leefmilieu, nemen gemiddeld in populatieomvang af. Open duin en heide laten echter nog steeds een verslechtering in kwaliteit zien.
Andere ecosystemen zijn wel in kwaliteit vooruitgegaan, maar nog niet hersteld in de goede staat. Zo stabiliseert de kwaliteit van moerassen zich rond 2000, na de daling die begin jaren negentig nog duidelijk zichtbaar was. In bos en halfnatuurlijk grasland treedt stabilisatie op over de gehele periode van 1994 tot 2007 en is de daling in natuurkwaliteit al voor die tijd gestopt.

Dynamiek en gradiënten belangrijk voor diversiteit ecosystemen

‘Hotspots’ van hoge kwaliteit zijn vooral de grotere natuurgebieden, zoals de duingebieden, de Veluwe en een aantal grotere moeras- en heidegebieden. De hoge kwaliteit ontstaat vooral door de sterke variatie in de water-, milieu en ruimtecondities op korte afstand, bijvoorbeeld door het voorkomen van reliëf en dynamische landschapsvormende processen. Bovendien heeft historisch landgebruik tot een meer cultuurgebonden diversiteit geleid, zoals die van heiden en bloemrijke hooilanden. Het toelaten van meer natuurlijke dynamiek en landschapsvormende processen – onder andere in de vorm van een natuurlijker waterpeil, erosie en sedimentatie door afvoerdynamiek van stromende wateren, invloed van de zee in ‘afgesloten’ zeearmen, natuurbrand – is echter niet eenvoudig te realiseren in een door landbouw- en veiligheidseisen gedomineerde omgeving. In de grotere natuurgebieden is meer ruimte voor natuurlijke dynamiek.

Milieu- en ruimteomstandigheden benadelen de kwaliteit van landecosystemen

Belangrijke oorzaken van de achteruitgang van de kwaliteit van landecosystemen in Nederland zijn de nog hoge milieudruk (vooral verdroging, verzuring en vermesting) en de versnippering van natuurgebieden.

Zie in het Compendium voor de Leefomgeving: