Balans van de Leefomgeving

Beleidsdossier Binnenmilieu

Het binnenmilieu van woningen, scholen en kindercentra kan worden verbeterd door beter te ventileren. De overheid richt zich daarom op aanpassingen van de bouwvoorschriften voor woningen, verbetering van de naleving van kwaliteitseisen op nieuwbouwlocaties en het vergroten van de bewustwording en gedragsverandering op scholen. Daarnaast zet de overheid zich via de Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid 2008-2012 in voor het bevorderen van de samenwerking en kennisuitwisseling tussen partijen die werkzaam zijn op het gebied van binnenluchtkwaliteit en energiebesparing.

Veel klachten over binnenmilieu

Een van de speerpunten uit de Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid (NAMG) 2008-2012 is het verbeteren van het binnenmilieu in woningen, scholen en kindercentra. Mensen brengen veel tijd door binnenshuis. Astma, hart- en vaatziekten en aspecifieke klachten zoals irritatie of discomfort kunnen gevolgen zijn van een verontreinigde binnenlucht. De luchtverontreiniging buiten (zoals door fijnstof) is een belangrijke bron van binnenluchtverontreiniging (PBL 2009). In het kader van het actieprogramma Gezondheid en Milieu zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de kwaliteit van het binnenmilieu. Dit blijkt in veel woningen, scholen en kindercentra niet te voldoen aan de eisen voor een gezond binnenmilieu. Ook 41% van de klachten die bij de GGD binnenkwamen in de periode 2007-2008 betrof het binnenmilieu (Dusseldorp et al. 2009).

De NAMG richt zich op het initiëren van (beleids)acties om de gesignaleerde problemen samen met diverse partijen aan te pakken, onder andere met de bouwsector, gezondheidszorg en lokale overheden.

Acties gericht op woningen

De binnenluchtkwaliteit wordt bepaald door zowel het vrijkomen van vervuilende stoffen (“de bron”) als de mate van luchtverversing/ventilatie, wat ervoor zorgt dat de vervuilende stoffen worden afgevoerd. Uit onderzoek komt naar voren dat vooral luchtverversing in woningen te wensen overlaat (Van Dongen & Vos 2007). Een oorzaak kan zijn dat ventilatiesystemen niet voldoen, onvoldoende zijn ingeregeld of te veel lawaai maken, waardoor bewoners niet goed kunnen ventileren (Leidelmeijer et al. 2009). Vanaf 2011 worden in het bouwbesluit eisen voor het maximale geluidsniveau van ventilatiesystemen opgenomen. Evenals de verplichting om ramen te kunnen openen. Uit onderzoek van de VROM-inspectie blijkt dat pas opgeleverde woningen vaak niet voldoen aan de minimumeisen uit het bouwbesluit (Kuindersma & Ruiter 2007). Mede naar aanleiding hiervan werken marktpartijen aan een certificering van ventilatiesystemen. Inmiddels is er al een ventilatieprestatiekeuring voor woningen beschikbaar. Daarnaast is door het ‘luchtdichter’ bouwen – vanuit het oogpunt van energiebesparing – bewust ventileren een belangrijk middel geworden om de binnenmilieukwaliteit op peil te houden. Het platform Binnenmilieu Woningen buigt zich over initiatieven waarmee een gezond en energiezuinig binnenklimaat kan worden bewaakt.

Jaarlijks vallen in Nederland gemiddeld 9 doden en worden 130 mensen in het ziekenhuis opgenomen ten gevolge van koolmonoxidevergiftigingen (Consument en Veiligheid 2010). De overheid zet zich in om samen met woningcorporaties afvoerloze verbrandingstoestellen versneld uit te faseren, mede door het opstellen van een handreiking voor verhuurders.

(Venti)Leren op scholen

In 2008 hebben de ministeries van OCW, VROM en VWS de kabinetsvisie binnenmilieu basisscholen uitgebracht. Hierin zijn verschillende acties en maatregelen aangekondigd (minister van VROM et al. 2007).

In 2008 startte het hierin aangekondigde bewustwordingsprogramma. Tussen 2008 en 2013 (vijf stookseizoenen) krijgen alle basisscholen met natuurlijke ventilatie aan de hand van de ééndagsmethode een advies op maat. De GGD brengt de binnenmilieusituatie op een school in kaart, laat een CO2-signaalmeter en een lespakket achter. Hiervoor is in totaal ruim 8 miljoen euro uitgetrokken. Van de totaal ruim 5700 scholen zijn er 969 bezocht in het schooljaar 2008-2009 en 1315 in 2009-2010 (peildatum juni 2010).

In 2009 is vanuit de Crisis- en herstelwet 165 miljoen euro beschikbaar gesteld voor verbetering van het binnenmilieu op basisscholen en in het voortgezet onderwijs. Een school kan aan de hand van een EBA-advies (Energie en Binnenmilieu Advies) subsidie krijgen waarmee de installaties en het schoolgebouw kunnen worden verbeterd. Scholen uit 398 gemeenten hebben een subsidieverzoek ingediend. Het ministerie van OCW draagt 60% van de kosten bij en de gemeenten 40%. Om hoeveel scholen en welke maatregelen het hier gaat. is nog niet bekend.

Vanuit het ministerie van VROM is de campagne Energieke Scholen gestart, een landelijke campagne waarbij basisschoolleerlingen aan de slag gaan met energie en binnenmilieu om hun schoolgebouw energiezuiniger en gezonder te maken. Al 50 scholen zijn hierbij aangesloten en nog eens 120 hebben zich aangemeld via de website.

In het verlengde van de kabinetsvisie binnenmilieu basisscholen is het activiteitenplan Binnenmilieu Scholen in ontwikkeling. Dit omvat zo’n 50 acties die door allerlei partners uit de bouw- en gezondheidswereld zijn genoemd, maar ze zijn ook afkomstig uit het advies van de rijksbouwmeester en uit toezeggingen aan de Tweede Kamer. Vijftien hiervan zijn door het platform Binnenmilieu Scholen** aangewezen als prioritair en worden door verschillende partijen verder uitgewerkt.

In april 2010 is het advies van de Gezondheidsraad verschenen over binnenluchtkwaliteit in basisscholen. Er is onvoldoende wettenschappelijke onderbouwing om aan te geven wat in het binnenmilieu van scholen de belangrijkste factoren zijn die nadelige gezondheidseffecten (cognitief functioneren en gezondheidsklachten) hebben. De Gezondheidsraad adviseert nader onderzoek uit te voeren en beter ventileren vooral niet na te laten (Gezondheidsraad 2010).

Kindercentra

Voor kindercentra geldt dat het beleid nog in de fase van probleemanalyse zit. De binnenmilieusituatie is in kaart gebracht. De problemen blijken vergelijkbaar met die op scholen. De ministeries van VROM, OCW en VWS werken aan een beleidsreactie en een plan van aanpak om de volgende fase van beleid in te zetten. Het uitgangspunt daarbij is dat elk kind recht heeft op een gezond binnenklimaat ongeacht de locatie van de kinderopvang in een nieuw of een bestaand gebouw.

Binnenmilieu in Europa

Ook in het Europese actieplan Milieu en Gezondheid (2004-2010) heeft binnenmilieu prioriteit.
Dit heeft ervoor gezorgd dat binnenmilieu in veel landen hoog op de agenda staat, resulterend in het uitzetten van onderzoek, maatregelen en beleid. Door het directoraat voor Gezondheid en Consumenten van de Europese Commissie (DG Sanco) wordt een aantal grotere projecten gefinancierd, waaronder de WHO-richtlijnen voor binnenluchtkwaliteit, labelling van producten. Hieruit blijkt dat binnenmilieuproblemen in de gehele EU voorkomen. Momenteel wordt nagegaan of gekomen kan worden tot een ‘green paper’ voor binnenmilieu.

Referenties

  • Consument en Veiligheid. ‘Factsheet koolmonoxidevergiftigingen‘.. Geraadpleegd op 9 juli 2010.
  • Duijm F, Ginkel van JT, Habets T, Poelman B, Schie vRJ, Scholtes MM. ‘GGD-richtlijn medische milieukunde. Beoordeling van ventilatie en ventilatievoorzieningen van woningen’. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2009.
  • Dusseldorp A, Hall EF, Poll vHFPM. ‘Meldingen van milieugerelateerde gezondheidsklachten bij GGD’en. Inventarisatie 2007-2008’. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2009.
  • Gezondheidsraad. ‘Binnenluchtkwaliteit in basisscholen’. Den Haag: Gezondheidraad; 2010.
  • Hall EF, Dusseldorp A, Aries M, Knoll B. ‘Verbindingen in lucht en huisstof van woningen’. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2009.
  • Kuindersma P, Ruiter CJW. ‘Woonkwaliteit binnenmilieu in nieuwbouwwoningen’. Arnhem: Vrom Inspectie regio Oost; 2007.
  • Leidelmeijer K, Menkveld M, Cozijnsen E, Heemskerk H. ‘Mechanische ventilatie in nieuwbouwwoningen’. Amsterdam: RIGO Research en Advies BV; 2009.
  • Minister van VROM, Minister van WWI, Minister van VWS, Staatssecretaris van OCW. Brief van Minster van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Kabinetsvisie binnenmilieu basisscholen Den Haag2007.
  • NEPROM, NVB, Aedes, Bouwend Nederland, VROM. KopStaart aanpak2010. Geraadpleegd op 9 juli 2010
  • Planbureau voor de Leefomgeving. 5.6 Binnenmilieu in: Milieubalans 2009 H5 Milieukwaliteit van de stedelijke leefomgeving. Bilthoven: PBL; 2009.
  • van Dongen J, Vos H. ‘Gezondheidsaspecten van woningen in Nederland’. Delft: TNO; 2007.
  • Versteeg H. ‘Onderzoek in basisscholen naar de kwaliteit van het binnenmilieu’. Den Haag: Ministerie van Volkshuisvesting,Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; 2007.
  • Versteeg H. Onderzoek binnenmileu kindercentra CONCEPT dd 20-05-2009. Nieuwegein: Lichtveld, Buis en Partners BV; 2009.