Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2010

Beleidsdossier Gezond ontwerpen en inrichten (Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid 2008-2012)

In 2008 besloot het kabinet tot een gecoördineerde aanpak van milieugerelateerde gezondheidsproblemen: de Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid 2008-2012. Onderdeel van de aanpak is het ‘gezond ontwerpen en inrichten van de leefomgeving’. De kennis die hierover al aanwezig is in bestaande beleidsprogramma’s en projecten, bijvoorbeeld rond thema’s als ‘groen en blauw’ en ‘gezonde mobiliteit’, moet in deze nationale aanpak worden gebundeld. Het is nog te vroeg om te kunnen zeggen of deze kennisbundeling al heeft geresulteerd in een toegenomen aandacht voor gezondheid in ruimtelijke planvormingsprocessen.

Een gezonde leefomgeving in praktijk

De omgeving waarin we wonen en werken is veel gezonder dan een eeuw geleden. Toch zijn er nog steeds gezondheidsproblemen die direct verband houden met onze fysieke leefomgeving zoals luchtverontreiniging en geluidsoverlast of hierdoor indirect worden beïnvloed zoals overgewicht en te weinig beweging. De overheid ziet het als haar taak om deze problemen tegen te gaan. Over milieu en gezondheid bestaat veel kennis, die echter vrij versnipperd is. Hierdoor is deze kennis veelal onvoldoende toegankelijk en gestroomlijnd om in het lokale beleid te kunnen worden gebruikt, bijvoorbeeld om op efficiënte wijze met gezond ontwerpen en inrichten van de leefomgeving aan de slag te gaan. De Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid (NAMG) 2008-2012 biedt een kader om kennis over gezond ontwerpen en inrichting voor de praktijk eenvoudig beschikbaar te maken. Ook nemen lokale partijen zelf initiatieven om de leefomgeving te verbeteren.

Werken aan gezond ontwerp

Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving waarin het prettig is om te wonen, die uitnodigt tot gezond gedrag, en waar de druk op gezondheid zo laag mogelijk is. Gezondheid wordt daarbij dus breed opgevat en ook maatregelen die gezond gedrag beïnvloeden, zoals beweging, spelen hierin mee. Door vroegtijdig in het ruimtelijke planvormingsproces aandacht te besteden aan de invloed van fysieke omgevingsaspecten op de gezondheid, kan een gezonde leefomgeving worden gecreëerd. Met het faciliteren van kennisuitwisseling tussen beleidsterreinen, sectoren en actoren en het ontsluiten van informatie voor burgers en professionals, beoogt de NAMG de aandacht voor een gezonde leefomgeving te stimuleren bij de ruimtelijke planvorming (VROM et al., 2008).

Leereffect van integrale benadering is nog niet te bepalen

Het is nog te vroeg om te kunnen beoordelen of de integrale benadering van de NAMG daadwerkelijk resulteert in kennisvergroting, bewustwording, effectieve oplossingen in de lokale beleidspraktijk en in gezond gedrag van bewoners. Bij lokale partijen liggen knelpunten niet alleen in de afwezigheid van inhoudelijke kennis, maar er zijn ook procesmatige obstakels. Zo is bijvoorbeeld sprake van gebrek aan vroegtijdige communicatie met, en onvoldoende zicht op vigerende of conflicterende belangen van diverse belanghebbenden. Het verdient aanbeveling om ook expliciet aandacht te besteden aan kennisuitwisseling over de procesmatige aspecten van gezonde inrichting van de leefomgeving. Verschillende partijen zouden bijvoorbeeld gezamenlijk een gebied gezond kunnen gaan ontwerpen of inrichten. Een andere mogelijkheid is het verplicht laten opnemen van gezondheidsafwegingen in ruimtelijke planvorming. In bepaalde MER-plichtige projecten is de gezondheidseffectscreening overigens al opgenomen (VenW, 2009).

Referenties

  • VenW. Kamerbrief Natura 2000 en Gezondheid in planstudies voor hoofdinfrastuctuurprojecten,TK 2008/2009 29385-51, 10 juli 2009.
  • VROM, VWS, LNV, OCW, WWI, VenW. Kamerbrief Nationale aanpak milieu en gezondheid 2008-2012, SAS/wjk2008030789, 9 april 2008.

Relevante informatie

  • Milieuportaal RIVM, dossier milieu en gezondheid: zie www.rivm.nl/milieuportaal, met o.a. Brochures werkconferentie ‘Op weg naar een gezonde fysieke leefomgeving’,Overzicht instrumenten om gezondheid mee te nemen in ruimtelijke plannen ,Handreiking Gezondheid in Ruimtelijke plannen (zie ook www.gezondheidinmer.nl)
  • Database gezonde plannen: http://gezondeplannen.ibase.info/ibaserivm/(S(c2lwph45osked355tyksuwz5))/Default.aspx
  • Website rijksoverheid: www.rijksoverheid.nl, ,Onderwerp ‘Bouwen, wonen, leefomgeving’ dossier ‘leefomgeving’ en ‘omgevingskwaliteit’, met o.a. ,Ruimte x Milieu, Wijkenaanpak, o.a. experimenten Gezonde Wijk