Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2010

Bereikbaarheid en milieu

De afgelopen vijftig jaar is de mobiliteit in ons land sterk gegroeid. Naar verwachting zal de personenmobiliteit tot 2040 verder toenemen. De sterk toegenomen mobiliteit heeft voor- en nadelen. Zo zijn er nu meer mogelijkheden tot (internationale) specialisatie en is de productieschaal vergroot. Ook hebben mensen meer keuzevrijheid op het gebied van banen, woningen en voorzieningen. Anderzijds hebben mobiliteit en infrastructuur geleid tot negatieve welvaartseffecten; voorbeelden daarvan zijn onveiligheid, milieubelasting (inclusief geluidhinder), ruimtebeslag voor infrastructuur en parkeren en doorsnijding van woon- en natuurgebieden. Ook hebben zij geleid tot drukte en verrommeling van het landschap. Tevens is het draagvlak voor openbaar vervoer (OV) afgenomen.

Het rijk streeft naar een verbetering van de bereikbaarheid. Ook heeft het rijk drie doelen geformuleerd voor de kwaliteit van de bereikbaarheid: keuzevrijheid, betrouwbaarheid en voorspelbaarheid. Tot slot zijn de doelen voor doorstroming van de Nota Mobiliteit aangescherpt in de Mobiliteitsaanpak. Om de grote mobiliteitsvraag te faciliteren én de nadelige effecten op milieu, natuur en landschap te beperken, heeft de overheid veel geïnvesteerd in meer en stillere infrastructuur voor wegverkeer en openbaar vervoer, de ontwikkeling van schonere en stillere auto’s en de bundeling en verdichting van de verstedelijking. Overheden motiveren de noodzaak van deze investeringen mede vanuit het belang van bereikbaarheid voor de internationale concurrentiepositie van Nederland, en die van de Randstad in het bijzonder.

De zes belangrijkste conclusies over bereikbaarheid en milieu zijn:

  • Bereikbaarheid licht afgenomen door sterk toegenomen congestie

    Tussen 2000 en 2008 is het doel om Nederland beter bereikbaar te maken niet dichterbij gekomen, integendeel: de afgelopen jaren is de bereikbaarheid in Nederland verslechterd. Dit komt vooral doordat de mobiliteit veel sterker is toegenomen dan de netwerkcapaciteit en de congestie, op zijn beurt, dus sterker toenam dan in de Nota Mobiliteit werd aangenomen.

  • Bereikbaarheid, milieu, natuur en veiligheid gebaat bij kilometerheffing

    Minder files en een schoner milieu zijn beter haalbaar door invoering van een naar tijd en plaats gedifferentieerde kilometerheffing. Een kilometerheffing heeft een aanzienlijk effect op het verbeteren van de bereikbaarheid en reduceert daarnaast de CO2-uitstoot, maar de inzet van dit instrument is onzeker. Het rijk kan de bereikbaarheid ook verbeteren door meer infrastructuur aan te leggen dan is vastgelegd in de Nota Mobiliteit. Om met nieuwe infrastructuur de files evenveel te verminderen als met een kilometerheffing, is een extra financiële investering nodig van tientallen miljarden euro’s. Meer infrastructuur leidt overigens wel tot meer CO2-uitstoot door een toename van het wegverkeer. Daarnaast blijft bundelen en verdichten van verstedelijking een nuttige strategie.

  • Ruimtelijk beleid heeft afname bereikbaarheid beperkt

    Het is ten dele gelukt om de afname van de bereikbaarheid te beperken door wonen en werken ruimtelijk beter op elkaar af te stemmen. Wel zijn er minder arbeidsplaatsen in de nabijheid van openbaar vervoer terecht gekomen. Desondanks is de gemiddelde woon-werkafstand de afgelopen jaren groter geworden vooral doordat mensen bereid waren om verder naar het werk te reizen.

  • Bereikbaarheid Randstad gelijk aan die van concurrerende Europese regio’s

    De bereikbaarheid van de Randstad is gelijk aan die van de meest concurrerende regio’s in Europa: Parijs, Milaan, Antwerpen, Dublin, Londen, Düsseldorf en München.

  • Luchtvervuiling wegverkeer daalt, CO2-emissie niet

    De emissies door het wegverkeer zijn gedaald, met uitzondering van de CO2-emissie. De geluidhinder is redelijk stabiel gebleven ondanks de groei van het verkeer.

  • Integrale aanpak van MIRT verdient versterking

    Het rijk kan de MIRT-aanpak (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) versterken door de volgende (combinatie van) maatregelen: een zichtbaardere bijdrage leveren aan de gebiedsagenda’s, de niet-monetariseerbare posten gelijkwaardiger meenemen in het spelregelkader en investeringen binnen het projectenboek verdelen op basis van het saldo van alle maatschappelijke kosten en baten.

Evaluatie van het beleid voor bereikbaarheid en milieu

Het PBL heeft geëvalueerd wat de effecten zijn van het beleid voor bereikbaarheid en milieu. Zijn bestemmingen dankzij het beleid beter bereikbaar geworden per auto? In vergelijking met concurrerende Europese regio’s blijkt de Randstad goed bereikbaar te zijn – wat belangrijk is voor de economische ontwikkeling; welke factoren zijn nog meer bepalend voor de concurrentiepositie van de Randstad binnen Europa? Antwoorden op deze en andere vragen, en aanvullende informatie, staan op de volgende pagina’s: