Balans van de Leefomgeving

Nationale emissieplafond voor stikstofoxiden enkele jaren na 2010 haalbaar

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

Met het vastgestelde beleid komt de geraamde emissie van stikstofoxiden (NOx) in 2010 licht boven het nationale emissieplafond. Het voorgenomen beleid heeft geen invloed meer op emissies in 2010. Na 2010 daalt de emissie verder waardoor het doel enkele jaren na 2010 haalbaar is.

Gerealiseerde en geraamde NOx-emissies.

Gerealiseerde en geraamde NOx-emissies.
Tussen 1990 en 2008 zijn de emissies van stikstofoxiden met circa 50% gedaald, vooral door het stellen van emissie-eisen aan auto's (Euronormen) en fabrieken en elektriciteitscentrales. Na 2008 dalen de emissies verder.

Tussen 1990 en 2008 zijn de emissies van stikstofoxiden met circa 50% gedaald, vooral door het stellen van emissie-eisen aan auto’s (Euronormen) en fabrieken en elektriciteitscentrales. Na 2008 dalen de emissies verder.

Emissiereductie NOx vertraagd doordat emissienormering voor wegverkeer minder effectief is dan gedacht

Uit recente metingen van TNO aan emissies van personen- en vrachtauto’s is gebleken dat met name vrachtauto’s in de praktijk meer NOx uitstoten dan de toelatingsnormen voor vrachtauto’s toestaan. Op grond van deze inzichten, samen met enkele andere tegenvallers, is de emissieraming met 20 kiloton naar boven bijgesteld. De nationale NOx-emissie in 2010 is nu geraamd op 264 kiloton (ECN en PBL, 2010). Dit is 4 kiloton (circa 1,5%) boven het afgesproken emissieplafond (figuur 1). Na 2010 zal de emissie van NOx verder dalen doordat er steeds schonere vrachtauto’s op de markt komen waarbij de emissieeisen nog verder worden aangescherpt. De verwachting is dat de emissie enkele jaren na 2010 onder het afgesproken plafond belandt.

De definitieve emissiecijfers voor het jaar 2010 worden uiterlijk in 2012 vastgesteld in de Emissieregistratie. De kans dat het nationale emissieplafond voor stikstofoxiden in 2010 op of onder het plafond uitkomt wordt nu geschat op ongeveer 50%. Het voorgenomen beleid heeft geen invloed meer op emissies in 2010. Vanaf 2010 moet aan het NOx-plafond worden voldaan.

Vergelijking met raming uit de Milieubalans 2009

De voor 2010 geraamde NOx-emissies liggen 20 kiloton hoger dan die gepresenteerd in de Milieubalans 2009 (PBL, 2009). De bijstellling van emissies wordt vooral verklaard door de tegenvallende resultaten van metingen aan vrachtauto’s en dieselpersonen- en bestelauto’s (zie toelichting hierna). Nederland heeft er inmiddels bij de EU voor gepleit om de typekeuringseisen voor toekomstige Euro-VI-vrachtauto’s (die vanaf 2014 gelden voor alle nieuwe vrachtauto’s) aan te passen zodat de emissies in de praktijk beter overeenkomen met die in de test. Deze typekeuringseisen moeten nog door de Europese Commissie worden vastgesteld. Tevens heeft Nederland de Europese Commissie verzocht om in overleg te treden met vrachtautofabrikanten om de motormanagementsoftware van de huidige Euro-V-vrachtauto’s aan te passen. Of dit laatste makkelijk uitvoerbaar is hangt af van de precieze oorzaak van het probleem en is nog niet bekend. Voor Euro-VI-vrachtauto’s is de verwachting dat de typekeuring uiteindelijk zo wordt vastgesteld dat de praktijkemissies wel goed overeenkomen met de norm. Daarom is in de ramingen aangenomen dat de EuroVI-normen wel volledig effectief zullen zijn (zie toelichting hierna).

NOx-emissies nieuwe vrachtauto’s substantieel hoger dan verwacht

De grootste tegenvaller in de NOx-emissies bij verkeer doet zich voor bij het vrachtverkeer. TNO heeft het afgelopen jaar emissiemetingen gedaan aan vrachtauto’s die voldoen aan de Euro-V-emissienorm (Ligterink et al., 2009). Deze vrachtauto’s zijn in Nederland rond 2005 op de markt gekomen. In het onderzoek is voor het eerst gebruik gemaakt van een meetsysteem waarmee met mobiele apparatuur de werkelijke emissies op de openbare weg kunnen worden gemeten. Hierdoor ontstaat een nauwkeuriger beeld van de emissies onder verschillende rijomstandigheden in de praktijk. Voorheen vonden emissiemetingen hoofdzakelijk onder laboratoriumomstandigheden plaats en werden de meetresultaten op basis van modelberekeningen vertaald naar de praktijk.

Voor stadswegen blijkt uit de nieuwe emissiemetingen dat de NOx-emissies van Euro-V-vrachtauto’s tot wel drie keer hoger liggen dan de Europese emissienorm. Bij hogere rijsnelheden wordt het verschil tussen de emissienorm en de werkelijke emissies kleiner. Op snelwegen liggen de emissieniveaus wel in de buurt van de norm. Deze tegenvaller heeft geleid tot een forse bijstelling van de emissiefactoren voor Euro-V-vrachtauto’s en -trekkers (en trekkeropleggers) in het bijzonder voor stadsverkeer. Ook de emissiefactoren voor Euro-III- en Euro-IV-vrachtauto’s zijn verhoogd aan de hand van nieuwe emissiemetingen.

In 2010 bestaat het vrachtautopark in Nederland grotendeels uit Euro-III- (geldig sinds 2001), Euro-IV- (geldig sinds 2006) en Euro-V-vrachtauto’s(geldig van 2009). De nieuwe inzichten leiden dan ook tot een forse toename van de NOx-emissies. In 2010 liggen de emissies van vrachtauto’s en trekkers volgens de nieuwste inzichten circa 12 kiloton hoger dan de raming uit de Milieubalans 2009. In 2015 bestaat het merendeel van het park uit Euro-V-vrachtauto’s en is het effect van de nieuwe inzichten op de NOx-emissieramingen nog groter. De toename bedraagt in dat jaar naar verwachting circa 15 kiloton ten opzichte van de ramingen uit de Milieubalans 2009.

NOx-emissies dieselpersonen- en bestelauto’s vallen ook tegen

De NOx-emissies van Euro-4-dieselpersonenauto’s en -bestelauto’s (geldig sinds 2005) blijken in de praktijk eveneens hoger te liggen dan de Europese emissienormen. Dit is reeds aangegeven in de Milieubalans 2009. Als gevolg van deze tegenvallers liggen de NOx-emissies van personenauto’s en bestelauto’s in 2010 naar schatting circa 13% (4,5 kiloton hoger) dan in de raming uit de Milieubalans 2009. In 2015 bedraagt de toename circa 9% (2,5 kiloton).

Nieuwe inzichten samenstelling vrachtverkeer en wegtypeverdeling wegverkeer zijn verwerkt in de ramingen

Ten behoeve van de nieuwe Referentieramingen energie en emissies zijn nieuwe prognoses opgesteld voor de samenstelling van het vrachtautopark in Nederland in 2010, 2015 en 2020. In vergelijking met de prognoses in de Milieubalans 2009 wordt een iets ouder park verwacht. Dit leidt tot een toename van de NOx-emissieramingen van circa 2 kiloton in 2010 en 2015.

Daarnaast zijn nieuwe inzichten verwerkt in de verdeling van het wegverkeer over de verschillende wegtypen. In de emissieberekeningen wordt onderscheid gemaakt tussen stadswegen, snelwegen en overige wegen. Reden hiervoor is dat de rijomstandigheden op deze wegen over het algemeen sterk verschillen. De emissies van het wegverkeer zijn sterk afhankelijk van de rijomstandigheden, waardoor ook de emissieniveaus per wegtype verschillen.

Uit onderzoek van Goudappel Coffeng (Van den Brink et al., 2010) is gebleken dat voorheen een te groot deel van het totale bestelauto- en vrachtautoverkeer in Nederland aan het stedelijk wegennet werd toegerekend, terwijl het aandeel van de snelweg werd onderschat. De nieuwe verdelingen van het wegverkeer over de wegtypen leiden per saldo tot lagere NOx-emissieramingen: de emissieniveaus per auto per gereden kilometer op snelwegen liggen namelijk lager dan die op stadswegen. De afname van de NOx-emissieramingen als gevolg van deze nieuwe inzichten bedraagt circa 5 kiloton in 2010 en in 2015.

Per saldo zijn NOx-emissies voor verkeer en vervoer naar boven bijgesteld

Bovengenoemde nieuwe inzichten hebben, in combinatie met een aantal andere kleine wijzigingen, per saldo geleid tot hogere emissieramingen voor de sector verkeer en vervoer. De nieuwe NOx-emissieraming voor verkeer voor 2010 bedraagt 166 kiloton en ligt daarmee circa 20 kiloton hoger dan de raming in de Milieubalans 2009. De nieuwe raming voor verkeer voor 2015 ligt circa 13 kiloton hoger dan de raming in de Milieubalans 2009. Voor 2020 is de raming 2 kiloton hoger dan vorig jaar.

Emissies van NOx met circa 50% gedaald sinds 1990

In de periode 1990-2008 zijn de emissies van stikstofoxiden met circa 50% gedaald, vooral door het stellen van emissie-eisen aan auto’s (Euronormen) en aan fabrieken en elektriciteitscentrales (figuur 1, tabel 1). Dat gebeurde onder andere via de Europese emissienormering voor voertuigen, het Nederlandse NOx-handelssysteem voor grote stookinstallaties en de Nederlandse emissieregelgeving voor kleine stookinstallaties (BEMS).

De emissie van NOx in 2008 was 296 kiloton, en zal met het vastgestelde beleid verder afnemen tot circa 264 kiloton in 2010, vooral door schonere voertuigen en maatregelen bij NOx-handelende bedrijven (tabel 1).

Tabel 1 Gerealiseerde en geraamde emissies van stikstofoxiden in Nederland (in kiloton NOx).

Sector 1990 2000 2008 Raming 2010 (vastgesteld beleid) Raming 2020 (vastgesteld beleid) Raming 2020 (voorgenomen beleid NEC- plafond vanaf 2010
               
Industrie 79 34 31 26 31 31  
Raffinaderijen 19 10 9 7 6 6  
Energiesector 85 56 30 32 33 33  
Afvalverwerking 6 3 3 2 2 2  
Verkeer 328 240 187 166 99 98  
Landbouw 9 13 12 12 4 4  
Huishoudens 20 18 14 10 6 6  
HDO Bouw 13 13 10 9 5 5  
               
Totaal NEC-sectoren 560 389 296 264 185 184 260
Zeescheepvaart 88 111 107 110 90 90  

Na 2010 dalen de emissies van NOx verder

Na 2010 zet de daling in NOx-emissies zich met het vastgestelde beleid verder door naar circa 161 kiloton in 2020 (ECN en PBL, 2010). De geraamde afname in emissies in de periode 2010-2020 is daarmee 30% (102 kiloton). Gemiddeld over de periode 2010-2020 is de daling circa 8 kiloton per jaar. De verdere daling in emissies tussen 2010 en 2020 wordt vooral verklaard door maatregelen bij het verkeer en in mindere mate bij de kleine stookinstallaties en bij cv-ketels. Met ook het voorgenomen beleid dalen de emissies met circa 1 kiloton extra, naar 184 kiloton in 2020.

Bij het verkeer komt de verwachte daling onder andere door verdergaande aanscherping van emissie-eisen aan nieuwe vracht- en personenauto’s. In de ramingen wordt ervan uitgegaan dat de introductie van de Euro-6-emissienormen voor personen- en bestelauto’s en Euro-VI-emissienormen voor vrachtauto’s, in tegenstelling tot eerdere EU-normen voor wegverkeer, wel het beoogde effect zal hebben. Voor Euro-VI-vrachtauto’s is de verwachting dat de typekeuringstest zodanig wordt aangepast dat de emissies in de praktijk goed overeenkomen met die in de test. De typekeuringseisen voor de Euro-VI-regelgeving moeten echter nog worden vastgesteld. Indien de nieuwe eisen onvoldoende representatief zijn voor het praktijkgebruik van de voertuigen, bestaat het risico op toekomstige tegenvallers in de NOx-emissies van Euro-VI-vrachtauto’s.

Bij de landbouw, huishoudens en HDO Bouw nemen de emissies tussen 2010 en 2020 door bronbeleid verder af. Bij de HDO Bouw en de landbouw komt de daling door het in werking treden van Besluit Emissie-eisen Middelgrote Stookinstallaties (BEMS) per april 2010. Bij consumenten treedt de daling op door het vervangen van oude cv-ketels door nieuwe hr-ketels. De NOx-emissies van deze nieuwe hr-ketels blijken beduidend lager te liggen dan de in Nederland geldende emissie-eis (ECN en PBL, 2010; Gastec, 2007).

Bij de industrie, raffinaderijen en energiesector wordt de prestatienorm voor de NOx-emissiehandel aangescherpt van 40 g/GJ in 2010 tot 37 g/GJ in 2013. Ondanks deze aanscherping zullen de NOx-emissies van de industrie, industrie en energiesector tussen 2010 en 2020 naar verwachting weer toenemen door de toename in energiegebruik.

Referenties

  • Brink, R. van den, L. Brederode en M. Wagenaar (2010) Onderzoek naar de wegtype-verdeling en samenstelling van het wegverkeer. Kenmerk RPB004/Bkr/0035, Goudappel Coffeng, Deventer.
  • ECN en PBL (2010) Referentie emissies en energie 2010-2020. Rapportnummer ECN-E–10-004, ECN/PBL, Petten/Bilthoven.
  • Gastec (2007) Inventarisatie van NOx-emissiegegevens; Een inventarisatie van de NOx-emissies van huishoudelijke centrale verwarmingstoestellen over de periode 2002 tot en met 2006. VGI/319/LE, Gastec Technology B.V., Apeldoorn.
  • Ligterink, N., de Lange, R., Vermeulen, R., Dekker, H. (2009) On-road NOx emissions of Euro-V trucks, TNO rapport MON-RPT-033-DTS-2009-03840.
  • PBL (2009). Milieubalans 2009. Publicatienummer 500081015, Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven.

Relevante informatie