Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2010

In het landelijk gebied komen veel functies bij elkaar

Ambities voor water, natuur en landschap botsen met de landbouw

De verbeteringen van de ruimtelijke en milieucondities voor natuur, water en landschap stagneren. Een van de oorzaken is dat wereldmarkt gerichte landbouw heel andere eisen aan de omgeving stelt dan kwalitatief hoogwaardige natuur, landschap en water. De ruimtelijke oplossing voor dit probleem is het scheiden van functies, sinds 1990 vormgegeven door de Ecologische Hoofdstructuur en ook de basis voor de Reconstructie Zandgebieden.

De scheiding van landbouw en natuur via de Ecologische Hoofdstructuur en de Reconstructie zandgebieden stagneert echter. Dit komt door de moeizame grondverwerving en door de trage bedrijfsverplaatsing naar landbouwontwikkelingsgebieden. De herzieningen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van productsteun naar inkomenssteun zijn nog niet zo concreet vormgegeven dat de effecten op landbouw, landschap en natuur aan te geven zijn. Vooralsnog is de regelgeving nog niet aangescherpt, is de inzet van geld tot 2013 gering in vergelijking tot de opgave en zijn de doelen na 2013 nog niet duidelijk.

Een voorbeeld waar dergelijke keuzes aan bod komen, is het Groene Hart. De drie betrokken provincies presenteerden een gezamenlijke visie Voorloper Groene Hart 2008 en een Uitvoeringsprogramma Groene Hart 2007-2013 (Stuurgroep Groene Hart 2007) gekomen. Zij kunnen echter niet alle doelen tegelijkertijd realiseren met “Het in de groene ruggengraat verweven van de economische dragers, zoals landbouw, wonen, werken en recreatie, met als natuur, waterberging, landschap en cultuurhistorie”; daarvoor zijn de functie-eisen te verschillend.

Water als verbindende factor sleutelelement bij ruimtelijk planning

Water verbindt landbouw, verstedelijking, infrastructuur, recreatie, natuur en landschap op alle ruimtelijke schaalniveaus. “Een veilige en klimaatbestendige groenblauwe delta met een sterkere wisselwerking tussen groen, blauw en rood en versterking van de bereikbaarheid en duurzame steden waarin water meer sturend is” verenigt verschillende nationale doelen door de nationale ruimtelijke samenhang.

Dit alles vergt een duidelijke nationale ruimtelijke visie die doorwerkt tot op het lokaal niveau. In de praktijk echter botsen de belangen op alle besturingsniveaus. Zo is de hoogwaterinrichting van het hoofdwatersysteem van de grote rivieren, het IJsselmeer en de Zuidwestelijke Delta ook van belang voor de zoetwatervoorziening; de invloed daarvan reikt tot in de haarvaten van het regionaal watersysteem en de daaraan gekoppelde landbouw, natuur, landschap en verstedelijking.

Ruimtelijke ordening in het landelijk gebied

De nieuwe Wet ruimtelijke ordening maakt duidelijk hoe provincies en twintig gemeenten rekening moeten houden met de rijksbelangen van de Ruimtelijke Hoofdstructuur uit de Nota Ruimte. Veel belangen in de Nota Ruimte konden echter niet één-op-één worden overgenomen in een dergelijk juridisch document . Daarvoor moesten de rijksbelangen eerst exact geformuleerd worden. De nieuwe Wet ruimtelijke ordening heeft op een aantal punten voor duidelijkheid gezorgd. Zo is het beleid voor de Rijksbufferzones verhelderd in de ontwerp-AMvB Ruimte. Het is nog niet duidelijk wanneer de AMvB Ruimte van kracht wordt.

Lees verder in de Balans van de Leefomgeving, pagina 184