Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Beprijzen bevordert maatschappelijk gewenste technieken en gedrag

Bedrijven zijn bereid om technologieën te ontwikkelen en toe te passen die het milieu minder belasten, om grondstoffen efficiënter te gebruiken en om de leefomgeving te verfraaien. Dan moet er wel een geloofwaardig perspectief zijn dat die investeringen binnen afzienbare tijd bedrijfseconomisch aantrekkelijk worden. Ook burgers willen hun gedrag aanpassen om de leefomgeving te verbeteren wanneer hun dat persoonlijk voordeel oplevert.
Overheden hebben verschillende opties om maatschappelijk gewenste technieken en gedrag (op termijn) economisch aantrekkelijk te maken. Op internationale markten is daarvoor intergouvernementele afstemming nodig, vooral om de verstorende invloed van overheidsmaatregelen op de concurrentiepositie van bedrijven te minimaliseren.
Hierbij is te denken aan het volgende:

  • Door de duurzaamheidseisen aan de productie en de winning van grondstoffen voor voedsel, energieopwekking (niet alleen biomassa) en industriële producten internationaal op elkaar af te stemmen of gelijk te trekken (harmonisatie), kan het gebruik van schone grondstoffen toenemen. Dit laatste kan ook tot stand komen door de bestaande indirecte subsidies voor fossiele energiedragers af te bouwen.
  • Aanpassing van de regels van de (Europese) markt voor CO2-emissierechten is nodig om de ontwikkeling van een koolstofarm energiesysteem te stimuleren. Veel van de voor zo’n systeem benodigde technologieën worden pas rendabel bij een CO2-prijs die aanzienlijk hoger is dan de huidige 6 à 7 euro per ton. Een effectief instrument om de prijs te verhogen is een versnelde verlaging van het Europese emissieplafond.

Op het gebied van water en mobiliteit kan de Nederlandse overheid de regels wél eenzijdig aanpassen. Denk hierbij aan:

  • Het meer toepassen van beprijzing in de landbouwsector, bijvoorbeeld bij de aanleg van nieuwe infrastructuur voor de zoetwatervoorziening en bij extra emissies van nutriënten na de uitbreiding van landbouwbedrijven. Beprijzing kan de landbouwsector een extra stimulans geven om te zoeken naar productiemethoden die het watersysteem minder belasten.
  • Het laten betalen voor mobiliteit door weggebruikers. Dit is een flexibel alternatief voor de aanleg van extra infrastructuur als instrument om de doorstroming plaatselijk te verhogen. Gezien de afvlakkende groei van de automobiliteit en de onzekerheid over hoe de ontwikkeling van de automobiliteit zich op de middellange termijn zal ontwikkelen, is het aanleggen van extra infrastructuur vaak riskant.