Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Economische crisis heeft verschillende effecten op kwaliteit van leefomgeving

De economische crisis heeft significante invloed op de ontwikkelingen op het terrein van de leefomgeving, zowel op de korte als op de lange termijn.

Crisis duidelijk merkbaar in investeringen en nieuwbouw van woningen

Crisis duidelijk merkbaar in investeringen en nieuwbouw van woningen

De economische recessie heeft in het algemeen op de korte termijn een gunstig effect op de kwaliteit van het milieu en de natuur, en op de ruimtedruk en de congestie, doordat er minder wordt geproduceerd en geconsumeerd. Een potentieel positief effect voor beleid ten aanzien van de leefomgeving is dat door het wegvallen van opdrachten voor nieuwbouw, bouwbedrijven nieuw werk zoeken en daardoor meer aandacht voor woningverbetering en energiebesparing in de bestaande gebouwde omgeving hebben. Het gaat erom die aandacht nu te benutten en vast te houden als de economie weer aantrekt.

Effect crisis op woningmarkt

De mondiale kredietcrisis en de daarmee gepaard gaande onzekerheden rond financierbaarheid, betaalbaarheid, risico’s en institutionele factoren, alsmede de onzekerheid over het overheidsbeleid, hebben geleid tot een grote onzekerheid en een gering vertrouwen bij woonconsumenten. Ook de institutionele actoren op de woningmarkt, waaronder woningcorporaties, projectontwikkelaars, gemeenten en banken, zijn voorzichtiger geworden (Haffner & Van Dam 2011).

De afgelopen jaren heeft Nederland daardoor te maken gehad met dalende woningprijzen, een stagnerende nieuwbouwproductie, een afnemende verhuismobiliteit, afnemende verkooptransacties en oplopende betalingsrisico’s voor huiseigenaren. De investeringen in de bouw zijn in 2010 in volume met bijna 11 procent gedaald ten opzichte van 2009 (zie bovenstaande figuur). Vooral het aantal gereedgekomen nieuwbouwwoningen is in 2010 sterk teruggevallen.

Door de vraaguitval op de woning- en vastgoedmarkten vallen de kostendragers voor gebiedsontwikkelingen weg. Hierdoor zijn minder investeringen mogelijk in de infrastructuur en de openbare ruimte. Sommigen zoeken de oplossing in het vinden van nieuwe kostendragers: zaken waaraan bij de ontwikkeling van stedelijke gebieden altijd of zelfs in toenemende mate behoefte is, zoals de energie-infrastructuur en zorgvoorzieningen (Peek & Van Remmen 2012). Een meer principiële vraag is echter of de strategie van het organisatorisch en financieel verbinden van ruimtegebruiksfuncties in grootschalige gebiedsontwikkelingsplannen nog wel robuust is. Gebiedsontwikkeling was tenslotte vaak gebaseerd op ‘tightly coupled systems’, waarbij vooraf een ingewikkelde som wordt gemaakt om de grondexploitatie rond te krijgen. ‘Loosely coupled systems’, systemen waarbij een probleem in een deel van het systeem niet meteen leidt tot problemen in het gehele systeem, zijn minder kwetsbaar en in tijden van onzekerheid wellicht robuuster (Buitelaar et al. 2012). De overheid dient hier oog voor te hebben bij de afwegingen die zij maakt rond de herziening van de woningmarkt, het ruimtelijk beleid en het omgevingsrecht.

Effect crisis op prijs CO2-emissierechten

Tot slot heeft de crisis effecten op de leefomgeving die minder direct zichtbaar zijn. De tijdelijk lage CO2-emissies van 2009 hebben een meer permanent effect op de prijs van CO2-emissierechten, doordat de niet-gebruikte emissierechten uit 2009 mogen worden opgespaard voor gebruik in latere jaren. Tezamen met onder andere de neerwaarts bijgestelde verwachtingen voor de toekomstige behoefte aan emissierechten heeft dit geleid tot een daling van de CO2-prijs, tot onder de 10 euro per ton op dit moment (zie onderstaande figuur). Dit verslechtert het perspectief voor de verdere ontwikkeling van technologieën voor energieopwekking; technologieën die op termijn onmisbaar zijn voor het vérgaand terugdringen van de broeikasgasemissies. Ook meer in het algemeen geldt dat door de crisis de investeringen in efficiëntere en schone technologieën afnemen, wat het gunstige kortetermijneffect van de crisis op de kwaliteit van de leefomgeving op termijn (deels) weer teniet kan doen.

 De CO2-prijs is in 2009 fors gedaald en is daarna op een lager niveau gebleven dan in de periode vóór 2009.

De CO2-prijs is in 2009 fors gedaald en is daarna op een lager niveau gebleven dan in de periode vóór 2009.

Referenties

Relevante informatie

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving, auteur: Ton Dassen