Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Bereikbaarheid

De zeven belangrijkste conclusies over bereikbaarheid in de Balans 2012 zijn:

  • 1. Reissnelheid

    Sneller is beter?

    Sneller verplaatsen brengt meer bestemmingen binnen bereik, heeft economische voordelen en is voor velen prettig. Het accent in het huidige beleid van de Rijksoverheid ligt op het vergroten van de reissnelheid. Aan deze beleidsnadruk op snelheid zijn echter ook risico’s verbonden. Door sneller reizen komen niet automatisch meer mensen op een prettige en betaalbare manier op hun bestemming, het gaat gepaard met meer milieubelasting en onveiligheid en het faciliteert schaalvergroting en vergroot daarmee autoafhankelijkheid.

  • 2. Ruimtelijke structuur

    Bereikbaarheid verbeteren door ruimtelijke keuzes

    Het verbeteren van de bereikbaarheid vraagt niet alleen om vlot reizen, maar hangt ook samen met af te leggen afstanden. Het belang van de mate van nabijheid tussen herkomsten en bestemmingen, en de samenhang tussen ruimtelijke structuur en infrastructuur krijgt in het beleid onvoldoende aandacht. Bereikbaarheid verbetert bijvoorbeeld ook door ruimtelijke ontwikkeling gericht op meer massa en dichtheid. Een dergelijke benadering leidt tot andere oplossingen voor het bereikbaarheidsprobleem dan vooral inzetten op het vergroten van reissnelheid.

  • 3. Mobiliteitsbehoefte

    Beïnvloeden mobiliteitsvraag onderdeel van efficiënt bereikbaarheidsbeleid

    Het Rijk heeft de ambitie om de vraag naar mobiliteit te faciliteren. Daarbij stelt het de omvang van deze vraag niet wezenlijk ter discussie. Faciliteren heeft weliswaar positieve effecten voor economie en samenleving, maar brengt tegelijk ook hoge maatschappelijke kosten met zich mee voor infrastructuur, vervoersaanbod en externe effecten, zoals verkeersonveiligheid en geluidsoverlast. Pas als ook aan beïnvloeding van de omvang van de vervoersvraag wordt gewerkt, wordt het bereikbaarheidsvraagstuk beter beheersbaar.

  • 4. Rol bedrijven en burgers

    Andere partijen dan de overheid deel maken van de oplossing

    Het huidige bereikbaarheidsbeleid stimuleert actoren buiten de overheid (bedrijven en burgers) beperkt om mede verantwoordelijkheid te nemen voor het verbeteren van de bereikbaarheid. Prijsbeleid of andere financiële prikkels, in combinatie met flankerend beleid dat andere keuzeopties biedt, stimuleert gebruikers om hun mobiliteitsgedrag kritischer te bekijken en deel te worden van de oplossing.

  • 5. Externe effecten mobiliteit

    De prijs van bereikbaarheid

    Betere bereikbaarheid heeft een prijs. Reizen sneller maken gaat bijvoorbeeld gepaard met meer externe effecten op milieu en veiligheid, verdere schaalvergroting en autoafhankelijkheid en hogere kosten voor zowel gebruikers (brandstof) als overheid (investering en onderhoud). Grotere dichtheden om meer bestemmingen binnen bereik te krijgen stellen hogere eisen aan de kwaliteit van ruimtelijke ontwikkelingen. Prijsbeleid kan doorstroming verbeteren maar kan ook minder bestemmingen binnen bereik brengen. Bovendien zijn de baten en lasten niet evenredig verdeeld over verschillende actoren. Sneller reizen gaat gepaard met meer milieubelasting en onveiligheid, vooral omdat het zich veelal vertaalt in verder reizen.

  • 6. Van groei naar krimp

    Van groei naar krimp

    Decennia lang heeft Nederland forse groei gekend. Maar groei is niet langer een vanzelfsprekendheid. Stabilisatie of krimp van bevolking en werkgelegenheid worden in de nabije toekomst in steeds grotere delen van Nederland reëel. Door de afnemende groei loopt het rendement op (toekomstige) investeringen in ruimtelijke inrichting en bereikbaarheid eerder gevaar.

  • 7. Decentralisatie van ruimtelijk beleid

    Gevolgen van decentralisatie van ruimtelijk beleid

    Decentralisatie van het ruimtelijk beleid maakt het moeilijker voor het Rijk om de aanleg van infrastructuur goed af te stemmen op de ontwikkeling van woon- en werklocaties en om eerdere rijksinvesteringen in infrastructuur optimaal te laten renderen. Die beheersbaarheid en rentabiliteit worden des te urgenter op het moment dat de mobiliteit op de langere termijn stabiliseert of afneemt. Zowel Rijk als regio hebben belang bij zorgvuldige keuzes nu, voor de bereikbaarheid straks..

Het Rijk wil de bereikbaarheid in Nederland verbeteren. In hoofdstuk 6 van het boek wordt uitgezocht wat er precies bedoeld wordt met verbeteren van bereikbaarheid, welke factoren daarop van invloed zijn en wat het beoogde resultaat is. Dan blijkt dat de bereikbaarheid niet alleen gediend is met het vlot kunnen reizen over wegen en per openbaar vervoer, maar dat de nabijheid van woningen, bedrijven en andere bestemmingen minstens zo belangrijk is. Dat vergt extra coördinatie tussen mobiliteitsbeleid en ruimtelijkeordeningsbeleid.

Evaluatie van het beleid voor bereikbaarheid

Het PBL heeft geëvalueerd wat de effecten zijn van het beleid voor bereikbaarheid. Zijn bestemmingen dankzij het beleid beter bereikbaar geworden? Antwoord op deze vraag en andere vragen, en aanvullende informatie, staan op de volgende pagina’s, benaderbaar via het menu aan de linkerkant. De tabel hieronder geeft de stand van zaken weer voor de twee meetbare beleidsdoelen van de Rijksoverheid op dit terrein.

Bereikbaarheid

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Trajecten met gewenste reistijd in spits (vanaf 2000)
  • Balans 2012
Verbeter de doorstroming door uitbreiding wegcapaciteit, spitsheffing, verkeersmanagement en belasten van kilometervergoedinglees meer
Verkeersveiligheid (2020)
  • Balans 2012
Aantal verkeersdoden sterk afgenomen, maar aantal ernstig gewonden juist toegenomenlees meer