Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Kwaliteit oppervlaktewater is verbeterd, maar ecologische doelen worden nauwelijks gehaald

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

De kwaliteit van het oppervlaktewater is de afgelopen decennia aanzienlijk verbeterd, zowel chemisch (nutriënten, bestrijdingsmiddelen, zware metalen) als biologisch. Maar de laatste jaren stagneert de verbetering van de oppervlaktewaterkwaliteit en veel van de ecologische doelen liggen nog buiten bereik

Huidig en toekomstig doelbereik van waterkwaliteit volgens Kaderrichtlijn Water: percentage waterlichamen dat voldoet aan alle ecologische KRW-doelen

Huidig en toekomstig doelbereik van waterkwaliteit volgens Kaderrichtlijn Water: percentage waterlichamen dat voldoet aan alle ecologische KRW-doelen
Percentage waterlichamen dat in 2027 voldoet aan alle biologische KRW-doelen bij uitvoering van de maatregelen uit de KRW-Stroomgebiedbeheerplannen uit 2008 (zonder effect bestuursakkoorden)

Percentage waterlichamen dat in 2027 voldoet aan alle biologische KRW-doelen bij uitvoering van de maatregelen uit de KRW-Stroomgebiedbeheerplannen uit 2008 (zonder effect bestuursakkoorden)

Water- en natuurdoelen voor 2027 niet realiseerbaar bij de huidige landbouwvormen en -bedrijfsvoering

Op dit moment voldoet minder dan 1 procent van het oppervlaktewater aan alle doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) (VenW 2008). De waterdoelen, en daarmee deels ook de natuurdoelen, zijn in combinatie met de huidige landbouwvormen en -bedrijfsvoering niet te realiseren. De inrichting van het land is grotendeels afgestemd op landbouwkundig gebruik, met een onnatuurlijk ontwateringsregime, peilbeheer en stroming. Samen met de belasting door meststoffen vanuit voornamelijk de landbouw vormt dit een belemmering voor het halen van natuur- en waterkwaliteitsdoelen. De huidige kwaliteit wordt ook beperkt door de eisen die de huidige bebouwing en recreatie stellen. De historische belasting, waardoor veel wateren een verontreinigde waterbodem hebben, zorgt voor een langzaam herstel.

Waar de doelen onverenigbaar zijn, zijn investeringen ten behoeve van de waterkwaliteit beperkt doelmatig. Dit vraagt om een keuze tussen verandering in de landbouw of aanpassing van de water- en natuurambities. Beargumenteerde aanpassingen van de waterkwaliteitsdoelen voor de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn mogelijk.

Na beoogde KRW-maatregelen voldoet maximaal 40 procent van alle wateren aan alle KRW-doelen in 2027

Met de uitvoering van het generieke beleid en vooral door de inzet op inrichtingsmaatregelen in de Stroomgebiedbeheerplannen van de KRW kan het aandeel wateren dat voldoet aan alle KRW-doelstellingen oplopen tot maximaal 40 procent in 2027 (PBL 2008). Hierbij is geen rekening gehouden met een eventuele doelaanpassing voor één of meerdere parameters in 2021 en met bezuinigingen op onder andere de KRW en natuur.
Het te verwachten aandeel rijkswateren dat in 2027 aan alle KRW-doelen voldoet, is hoger dan het aandeel regionale wateren dat voldoet (zie tweede figuur). Dit komt in de eerste plaats doordat de doelen voor de rijkswateren al eerder op haalbaarheid zijn beoordeeld en de ambities zijn afgestemd op wat er met de financiële inspanningen mogelijk is. In de tweede plaats wordt de kwaliteit van de rijkswateren voor een belangrijk deel bepaald door de afnemende belasting vanuit het buitenland (PBL 2008).

Bezuinigingen kunnen verwachte verbetering van de waterkwaliteit tenietdoen

In het Regeerakkoord van het kabinet-Rutte (VVD & CDA 2010), het Bestuursakkoord Water (IenM et al. 2011) en het Onderhandelingsakkoord Natuur zijn belangrijke budgetoverhevelingen en bezuinigingen afgesproken. Door deze aanzienlijke kortingen op het water- en natuurbeleid kan het aandeel wateren dat in 2027 voldoet aan alle ecologische waterkwaliteitsdoelen uit de KRW, dalen van 40 procent bij het huidige beleid in de Stroomgebiedbeheerplannen naar 5 procent in een worstcasescenario (PBL 2011; PBL & ECN 2011) (eerste figuur). Als de budgetkortingen volledig worden gecompenseerd door doelmatigheidswinst en de effectiviteit van de uitvoeringspraktijk niet afneemt, blijft 40 procent van alle wateren in 2027 voldoen aan alle doelstellingen. Het doelbereik van 5 procent wordt werkelijkheid als de beoogde doelmatigheidswinst ten koste gaat van de te nemen maatregelen. Een enquête onder de waterschappen geeft aan dat zij een verlaging van de doelen in veel gevallen als onvermijdelijk zien.

Onverenigbare ambities vragen om ruimtelijke keuzes

De huidige doelen van water, landbouw en natuur zijn veelal onverenigbaar: de waterdoelen, en daarmee deels ook de natuurdoelen, zijn in combinatie met de huidige landbouwvormen en -bedrijfsvoering en het bestaande ruimtegebruik niet te realiseren. Als het Rijk zijn doelen in gezamenlijkheid wil verwezenlijken, dan moeten er keuzes worden gemaakt op die plaatsen waar de doelen onverenigbaar zijn. Dit betekent een keuze tussen verandering in de landbouw of aanpassing van de water- en natuurambities. Als op deze wijze meer speelruimte wordt geboden voor (ruimtelijke) differentiatie in zowel de doelen voor de landbouw als die voor waterkwaliteit/ecologie, kan dit tot een groter gezamenlijk doelbereik leiden.

Wat is de Kaderrichtlijn Water (KRW)?

De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) is erop gericht de (chemische en biologische) kwaliteit van de watersystemen te verbeteren. Het te bereiken doel is voor oppervlaktewater concreet vastgelegd in een Goede Ecologische Toestand (GET) voor elk natuurlijk water, een Goed Ecologisch Potentieel (GEP) voor elk sterk veranderd of kunstmatig water, en voor de specifieke ‘beschermde’ gebieden (drinkwater, zwemwater en Natura 2000). De KRW-doelen moeten in 2015 worden bereikt, maar uitstel met tweemaal zes jaar is mogelijk.
Nederland gaat uit van het maximaal mogelijke uitstel, waarbij in 2027 aan de doelen moet worden voldaan. In 2021 wordt beslist over een eventuele aanpassing van de bestaande doelen. Zo’n aanpassing is binnen de KRW mogelijk, maar moet wel voor de Europese Unie worden gemotiveerd. Het jaar waarin de watercondities in de Natura 2000-gebieden op orde moeten zijn, is uiterlijk 2015 voor de ‘sense of urgency’-gebieden; voor de overige Natura 2000-gebieden is een langere termijn toegestaan (LNV 2008).

Referenties
IenM, UvW, IPO, VNG en Vewin (2011). Bestuursakkoord Water. Unie van Waterschappen, IPO, Vewin, Ministrie van Infrastructuur en Milieu, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, april 2011
LNV (2008). Natura 2000 profielendocument; Versie 1 september 2008. Ministerie van LNV, Directie Kennis, 1 september 2008
PBL (2008). Kwaliteit voor Later; Ex ante evaluatie Kaderrichtlijn Water. Planbureau voor de Leefomgeving, nr 50014001/2008, juni 2008
PBL (2011). Beoordeling Natuurakkoord; Globale toetsing van het Onderhandelingsakkoord Decentralisatie Natuur. Planbureau voor de Leefomgeving, PBL- publicatienummer 500414010
PBL (2012). Evaluatie Meststoffenwet 2012, Syntheserapport. J. Willems en M van Schijndel (redactie), Planbureau voor de Leefomgeving, PBL-publicatienummer 500252001
PBL en ECN (2011). Notitie Effecten van het kabinetsbeleid voor milieu en klimaat; Verkenning voor de Motie-Halsema. PBL- publicatienummer 500003008, ECN-publicatienummer ECN-O-11-05419, september 2011.
VenW (2008), Samenvatting stroomgebiedbeheerplannen. Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Den Haag, 22 december 2008

Relevante informatie

  • CBS, PBL, Wageningen UR (2011). Belasting van het oppervlaktewater, 1990-2009 (indicator 0083, versie 12, 27 oktober 2011). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • PBL, CBS, Wageningen UR (2012). Ecologische kwaliteit oppervlaktewater, 2009 (indicator 1438, versie 04, 6 maart 2012). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • CBS, PBL, Wageningen UR (2012). Europese Kaderrichtlijn Water (indicator 1412, versie 03, 18 januari 2012). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • CBS, PBL, Wageningen UR (2012). Algemene fysisch-chemische kwaliteit van het oppervlaktewater volgens de KRW, 2009 (indicator 0252, versie 10, 6 maart 2012). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • CBS, PBL, Wageningen UR (2011). Vermesting in meren en plassen, 1981 – 2008 (indicator 0503, versie 04, 5 april 2011). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • CBS, PBL, Wageningen UR (2011). Vermesting in regionaal water, 1991 – 2008 (indicator 0552, versie 03, 4 februari 2011). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • CBS, PBL, Wageningen UR (2010). Vermesting in grote rivieren, 1970-2008 (indicator 0249, versie 08, 2 februari 2010). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.
  • CBS, PBL, Wageningen UR (2012). Zuivering van stedelijk afvalwater: stikstof en fosfor, 1981-2010 (indicator 0152, versie 14, 9 augustus 2012). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.

Naam van het gegeven

Kwaliteit oppervlaktewater is verbeterd, maar ecologische doelen worden nauwelijks gehaald

Omschrijving

Huidig en toekomstig doelbereik van de KRW bij uitvoering van de huidige maatregelen en na uitvoering Bestuursakkoord Water en Onderhandelingsakkoord Natuur

Verantwoordelijk instituut

PBL

Berekeningswijze

Toelichting Ex-Ante: nog invullen…

Basistabel

De huidige beoordeling van het oppervlaktewater is gebaseerd op de Stroomgebiedsbeheersplannen van Ministerie IenM. Deze is afkomstig van het Informatiehuis Water.

Geografisch verdeling

Nederland. In de KRW is de ruimtelijke eenheid de waterlichamen. Dit zijn oppervlaktewateren met een minimale grootte en oppervlakte. Nederland heeft ruim 700 waterlichamen vastgesteld waarover beoordeeld moet worden.

Andere variabelen

De KRW beoordeling is opgebouwd uit een set maatlatten die volgens een vast protocol uitgewerkt worden.

Verschijningsfrequentie

De KRW beoordeling wordt om de 6 jaar uitgevoerd. Een tussenrapportage wordt om de 3 jaar gedaan.

Opmerking

Uitleg GET-GEP toevoegen; hoe zit het met doelverlaging…

Betrouwbaarheidscodering

De huidige toestand van het oppervlaktewater: betrouwbaarheid B (schatting gebaseerd op een groot aantal (zeer accurate) metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is).De beoordeling van de toekomstige situatie is gebaseerd op modelberekeningen.