Balans van de Leefomgeving

Realisatie nieuwe EHS via agrarisch natuurbeheer, 1990 – 2010

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

Landelijk gezien daalt het oppervlak met agrarisch natuurbeheer sinds 1999. In sommige provincies is er nog sprake van een stabilisatie van de oppervlakte. In 2010 is 50% van de oorspronkelijke taakstelling gerealiseerd.

Agrarisch natuurbeheer

Agrarisch natuurbeheer

Areaal agrarisch natuurbeheer EHS sinds 1999 afgenomen

Het oppervlakte agrarisch natuurbeheer daalt sinds 1999, met grote verschillen tussen provincies. De meest genoemde redenen om te stoppen zijn problemen met beheer (zoals onkruid) en inpassing in de bedrijfsvoering; de hoogte van de vergoedingen; een teveel aan bureaucratie en verkoop van de grond waarvoor beheerovereenkomsten waren afgesloten (Wiertz et al., 2007; PBL, 2010). Door de relatief korte contractduur is de continuïteit van het agrarisch natuurbeheer niet gewaarborgd.

Consequenties van herijking EHS voor het agrarisch natuurbeheer

Met het onderhandelingsakkoord natuur en het Lente-akkoord is de financiering van agrarisch natuurbeheer momenteel onduidelijk. Het Rijk wil het agrarisch natuurbeheer buiten de Ecologische Hoofdstructuur financieren met generieke vergoedingen uit het Europese Gemeenschappelijke Landbouwbeleid , terwijl de provincies het agrarisch natuurbeheer binnen de EHS financieren uit het budget voor natuurbeheer. Welke gebieden tot de Ecologische Hoofdstructuur behoren is echter nog niet bekend. Afspraak is dat in 2012 de provincies de begrenzing van de herijkte EHS opnieuw op kaart zullen zetten waarmee duidelijk wordt waar agrarisch natuurbeheer binnen en waar buiten de EHS valt.

Referenties

  • PBL (2011). Herijking van de Ecologische Hoofdstructuur. PBL rapport 500414007. Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven.
  • PBL (2012). Aanvullende analyse natuurakkoord. Brief aan de Tweede Kamer. Planbureau voor de Leefomgeving, Den Hag/Bilthoven
  • LNV (2006) Agenda voor een vitaal platteland: meerjarenprogramma vitaal platteland 2007-2013 samen werken. Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit, Den Haag.
  • LNV (1990) Natuurbeleidsplan. Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, Den Haag.
  • PBL (2010) Balans voor de Leefomgeving 2010

Relevante informatie

Naam van het gegeven

Realisatie nieuwe EHS door middel van agrarisch natuurbeheer 1990-2010

Omschrijving

De indicator geeft de netto oppervlakte met een beheerregeling RBON, SAN of PSAN. Per 1-1-2007 zijn er geen pakketten meer via de RBON

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), auteur: Hendrien Bredenoord)

Berekeningswijze

De figuur geeft het oppervlak dat per 31 december 2009 een beheerregeling heeft. Er is geen onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de EHS. Volgens de Nota Ruimte behoort iedere hectare met een SAN overeenkomst tot de EHS. Niet meegenomen zijn landschapsbeheerpakketten en de toeslagpakketten ruige mest en probleemgebiedenvergoedingen. Het pakket ‘landbouw met natuurlijke handicaps’ (pakketgroep 333) is geen toeslag maar een pakket dat in de beginjaren van de SAN los aangevraagd kon worden. Dit is conform de rapportage van LNV met terugwerkende kracht tot 2000 niet meer meegenomen. De doelstelling betreft het agrarisch natuurbeheer binnen en buiten de EHS. De doelstellingen buiten de EHS voor natuurbraak en ganzengedooggebieden zijn niet meegenomen. De oppervlakte SAN die een bijdrage leveren aan de doelstelling voor nieuwe natuur en robuuste verbindingen (omslag) zijn wel meegenomen in de doelstelling. 59.413 ha tabel 14.1.1.1.1 p 512 zonder natuurbraak, netto ha, zonder PGV, zonder vluchtheuvels. 56.147 ha p 466 zonder natuurbraak, zonder ganzen, zonder PGV. 53.795 ha tabel 6.1.1 p 432 zonder natuurbraak

Geografisch verdeling

Nederland, provincies

Andere variabelen

De taakstellingen voor agrarisch natuurbeheer stammen al van de tijd van de relatienota (CRM, 1975). Een deel van de afgesloten beheersregelingen in de periode 2000 tot en met 2006 betreft de oude regeling beheerovereenkomsten 1988 (RBON). Het andere deel wordt gesubsidieerd via de Subsidieregeling agrarisch natuurbeheer (SAN) van het Programma Beheer. In de figuur is cumulatief het aantal hectares waarvoor een beheerregeling is afgesloten (SAN/PSAN en RBON), per jaar aangegeven. Tevens is het beleidsdoel opgenomen. Landschapssubsidies zijn geen onderdeel van deze doelstelling en zijn daarom in deze grafiek niet meegenomen

Opmerking

De taakstelling voor agrarisch natuurbeheer betrof tot 2003 90.000 hectare, te realiseren binnen de EHS (zie p.14 van het beleidsprogramma in Natuur voor Mensen, LNV, 2000). Door de ingezette koerswijziging van de kabinetten Balkenende I en II, waarbij een ombuiging van aankoop naar agrarisch en particulier natuurbeheer heeft plaatsgevonden, is de taakstelling voor agrarisch natuurbeheer binnen de EHS toegenomen met 7.685 ha. Hiervan dient 5.050 ha een bijdrage te leveren aan de realisatie van de doelstellingen voor nieuwe natuur en 2.635 ha dient een bijdrage te leveren aan de robuuste verbindingen. De totale taakstelling voor agrarisch natuurbeheer binnen de EHS komt daarmee nu op 97.685 ha. Dit is exclusief het landschapsbeheer. Mondelinge informatie ministerie van LNV augustus 2010 betreffende de taakstelling SAN. De taakstelling SAN is in Grootproject EHS en Nulmeting aangepast van 97.685 ha (exclusief 20.000 ha buiten EHS) naar 89.421 ha (zie eindrapport nulmeting pag 10). Toelichting: 7685 ha SAN is als omslag gerekend en valt als inspanningsverplichting onder Verwerving EHS Nieuwe natuur (zie tabel Nulmeting pag 12: Inspanningsverplichting 5050 ha ) + Verwerving EHS robuuste verbindingen (zie tabel Nulmeting pag 12 inspanningsverplichting SAN 2635 ha). Dit is een inspanningsverplichting en géén resultaatverplichting, eigenlijk is de 7685 ha op nul gesteld. Als het afsluiten van de SAN regelingen hier niet lukt dan zal het middel verwerving worden ingezet met aanpassingen voor de taakstelling. Bij de monitoringgegevens is het onderscheid tussen deze hectaren niet meegenomen. Daarom is de doelstelling SAN op dit punt niet bijgesteld. De overige 579 ha is een omzetting van SAN naar SN ( bosboeren en een landgoed). Voor het PBL is niet duidelijk waar deze hectaren nu in het overzicht van de EHS doelen staan. De doelstelling SAN wordt conform LNV beleid wel met deze oppervlakte naar omlaag bijgesteld.
Ook buiten de EHS kunnen beheersovereenkomsten worden afgesloten op in totaal 45.000 hectare agrarisch cultuurlandschap. Daarvan is 20.000 hectare bedoeld voor een beheer dat mede gericht is op weidevogels en agrarisch natuurbeheer (zie p. 32 van het beleidsprogramma in Natuur voor mensen, LNV, 2000). In totaal is de taakstelling dus 117.106, te realiseren in 2018. De gegevens uit het project ‘Nulmeting op Kaart’ van LNV en de provincies is sinds november 2009 beschikbaar. Hierin is per provincie de feitelijke restanttaakstelling ‘in het veld’ op 1 januari 2007 bepaald en op kaart gezet. De resultaten van de ‘Nulmeting op Kaart’ zijn verwerkt. Deze indicator geeft de cijfers behorend bij de Balans van de Leefomgeving en het achtergrondrapport over natuur van september 2010

Betrouwbaarheidscodering

Waarschijnlijk A. Data van derden, RBON gegevens van de Dienst Landelijk Gebied, SAN en PSAN gegevens van Dienst Regelingen. Bewerking PBL