Balans van de Leefomgeving

Uitstoot stikstofoxiden ligt waarschijnlijk onder het Europese emissieplafond

De uitstoot van stikstofoxiden (voorlopige cijfers) lag in 2011 net onder het Europese emissieplafond. In de jaren daarna neemt de kans op overschrijding steeds verder af, waardoor het waarschijnlijk is dat de uitstoot in 2020 onder het emissieplafond ligt.

Stikstofoxiden

Stikstofoxiden
Stikstofoxiden

Stikstofoxiden
Stikstofoxiden

Stikstofoxiden

Uitstoot stikstofoxiden daalt tot net onder het Europese emissieplafond

De uitstoot van stikstofoxiden daalt sinds 1990. In 2010 bedroeg de uitstoot nog 276 kiloton, in 2011 daalde de uitstoot verder tot net onder het emissieplafond van 260 kiloton (RIVM, 2012). Bij uitvoering van het vastgestelde beleid daalt dat verder naar 185 kiloton in 2020 en 166 kiloton in 2030 (zie bovenstaande figuur). De uitvoering van het voorgenomen beleid zorgt voor een extra daling van ongeveer 5 kiloton. De sector verkeer zorgt voor de grootste uitstoot van stikstofoxiden, daarna de industrie- en energiebedrijven (PBL en ECN, 2012).

Emissieruimte NOx-handelssysteem daalt licht

Sinds 2005 is het stikstofoxidenhandelssysteem van kracht. Dit systeem geldt voor inrichtingen met een vermogen van meer dan 20 megawatt voor thermische energie (tenzij deze zijn uitgezonderd) en inrichtingen met een hoge procesemissie. Sinds de invoering in 2005 is er in het handelssysteem een overschot aan emissierechten (NEa 2011). In 2010 was het overschot 1,5 kiloton.
Met de aanscherping van de prestatienorm (PSR) gaat de emissieruimte van het emissiehandelssysteem tot 2013 nog met circa 2,5 kiloton naar beneden. Rekening houdend met de recente sluiting van enkele bedrijven met procesemissies van stikstofoxiden en een daling bij kleine installaties door het Besluit Emissie-eisen Middelgrote Stookinstallaties milieubeheer (BEMS) komt de emissie(ruimte) in 2020 uit op 65,5 kiloton. Deze emissieruimte wordt tevens gebruikt als verwachte uitstoot in de raming bij het vastgestelde beleid. In de marges rond deze uitstoot is rekening gehouden met een grote kans op een overschot aan emissierechten en een lagere feitelijke uitstoot.

Lagere stikstofoxidenuitstoot bij voorgenomen beleid

Door (de voorgenomen) afschaffing van het emissiehandelssysteem voor stikstofoxiden kan de raming van de uitstoot niet meer gebaseerd worden op de emissieruimte van dat systeem. Daarom is een analyse gemaakt van de stikstofoxidenemissies op bedrijfsniveau. De uitstoot van elektriciteitscentrales valt hierdoor lager uit dan in eerdere ramingen is verondersteld. Dit komt doordat de verwachte feitelijke uitstoot lager ligt dan de eerder veronderstelde emissieruimte. Bij de afschaffing van de emissiehandel vervalt ook een vrijstelling voor handelende bedrijven van de BEMS-eisen. Dit levert 0,8 kiloton stikstofoxidenreductie op, waarvan een groot deel bij de olie- en gaswinning plaatsvindt.
Bij de implementatie van de Industrial Emissions Directive (IED) kan een deel van de installaties van BEES A verschuiven naar BEMS-eisen. Omdat hier dan de handelsvrijstelling is vervallen ontstaat een extra reductie van 0,3 kiloton, vooral door de aanpassing van bestaande ketels en enkele gasturbines. De precieze omvang van deze daling hangt af van de bepalingen over in hoeverre verschillende verbrandingsinstallaties op één locatie samengenomen mogen worden. Tot slot is er nog een 0,5 kiloton daling in de variant met voorgenomen beleid door andere wijzigingen in deze sectoren.

Stikstofoxidenuitstoot door verkeer daalt verder door schoner wagenpark

Bij uitvoering van het vastgestelde beleid wordt verwacht dat de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen door verkeer verder afneemt. De uitstoot van stikstofoxiden door de sector verkeer en vervoer daalt tussen 2010 en 2020 met bijna 69 kiloton tot 96 kiloton. Deze emissiedaling kan voor het grootste deel worden toegeschreven aan de Europese emissienormering voor wegvoertuigen. Het voorgenomen beleid leidt per saldo tot een toename van de uitstoot met 1,3 kiloton. Deze toename is het gevolg van de verhoging van de maximumsnelheid op het hoofdwegennet (zie bijlage 2 in Verdonk en Wetzels, 2012).

Forse daling uitstoot tot 2020 in de utiliteitsbouw

In 2010 was de uitstoot van stikstofoxiden door de sector handel, diensten en overheid (HDO) en bouwsector 14,0 kiloton. Bij vastgesteld beleid daalt de uitstoot tot 6,5 kiloton in 2020. Door het BEMS moeten bestaande gasmotoren al voor 2020 aan strengere emissie-eisen voldoen (VROM 2009). Bij het voorgenomen beleid is er een verdere daling naar 6,3 kiloton.

Lichte toename verwacht voor de uitstoot van stikstofoxiden door de landbouw

In 2010 was de uitstoot van stikstofoxiden door de landbouw 18,3 kiloton, inclusief 6 kiloton uitstoot uit stallen die sinds 2011 meetelt. Die emissiebron was in de eerdere raming nog niet meegenomen. Bij vaststaand beleid daalt de uitstoot, inclusief de uitstoot uit stallen, tot 11,6 kiloton in 2020. Deze daling komt voornamelijk door de BEMS-emissie-eisen aan gasmotoren. Bij het voorgenomen beleid (afschaffing emissiehandel in stikstofoxiden) daalt de uitstoot naar 11,2 kiloton. De uitstoot vanuit stallen en mestopslagen stijgt bij vastgesteld beleid tussen 2010 en 2020 met circa 0,6 kiloton stikstofoxiden (van 6,8 naar 7,4 kiloton). De stijging komt vooral door de toename van de mestproductie als gevolg van een groeiende veestapel. Voor het NEC-plafond telt de uitstoot bij bemesting met dierlijke mest of kunstmest en bij beweiding niet mee. Tussen 2020 en 2030 stijgt de stikstofoxidenuitstoot vanuit de landbouw (stal en opslag) bij vastgesteld beleid tot ongeveer het niveau van 7,6 kiloton. Dit is het gecombineerde effect van een daling van de stalemissies door dalende aantallen varkens en rundvee en een stijging van de stalemissie door een stijgende pluimveestapel.

Europese Unie overschrijdt het NOx emissieplafond, vooral door emissies wegverkeer

Verschillende Europese landen hebben moeite met het voldoen aan het emissieplafond voor stikstofoxiden. Twaalf landen hebben in bij de Europese Commissie aangegeven dat zij dat plafond in 2010 overschrijden (EEA, 2012). Voor alle EU-27 landen samen berekende het EEA een overschrijding van het emissieplafond met 10%.
De overschrijding komt voornamelijk door het wegverkeer. Wegverkeer draagt meer dan 40% bij aan de totale EU-27 NOx-emissies in 2010. En hoewel de emissies van de sector flink zijn gedaald sinds 1990, was de daling in de afgelopen twee decennia niet zo groot als oorspronkelijk verwacht. Dit komt deels doordat de sector meer dan verwacht is gegroeid en deels omdat de emissienormen niet altijd geleverd het verwachte niveau van de NOx-reducties realiseerden.

Referenties

Relevante informatie

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving, auteur: Martijn Verdonk

Achtergrondliteratuur

Verdonk en Wetzels (2012). Geactualiseerde Referentieraming energie en emissies. Energie en emissies in de jaren 2012, 2020 en 2030. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving