Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Borging van collectieve belangen

Bij verduurzaming van het voedselsysteem gaat het om veel aspecten die het karakter hebben van een (semi)collectief belang. Dergelijke belangen kunnen niet zonder nadere randvoorwaarden via de markt worden gerealiseerd en vragen om een overheid die hiervoor de primaire verantwoordelijkheid neemt. De overheid is echter selectief in de collectieve belangen waarvoor zij de primaire verantwoordelijkheid wil nemen.

Overheid zet concurrentiepositie agro-food sector voorop

De beperkte sturingsmogelijkheden voor de overheid binnen de huidige marktordening van de voedselproductie zijn niet een absoluut gegeven, maar het resultaat van de keuze om de concurrentiepositie van de agro-food sector voorop te zetten. Te sterk ingrijpen in de productie door middel van regulering zou tot een hogere kostprijs leiden en daarmee afbreuk doen aan de concurrentiepositie. Bovendien zou regelgeving er toe leiden dat de kosten voor verduurzaming vooral bij de boer komt te liggen, terwijl verduurzaming een verantwoordelijkheid is van alle partijen in de keten.

Effecten voedselproductie raken collectieve belangen

Bij verduurzaming van het voedselsysteem gaat het echter om veel aspecten die het karakter hebben van een (semi)collectief goed. Dat zijn goederen waarvan de allocatie niet via de markt plaats kan vinden omdat zij non-exclusief en non-rivaliserend zijn. Milieu- en landschapskwaliteit of gezondheidsrisico’s als gevolg van overmatig antibioticagebruik, fijn stof en zoönoses, zijn non-rivaliserend. Iedereen heeft er profijt van, of is er aan blootgesteld. Individuen zijn dan niet bereid hiervoor te betalen omdat anderen hierop kunnen meeliften. Indien sprake is van collectieve goederen, dan ligt er bij de overheid een primaire verantwoordelijkheid om voor deze goederen zorg te dragen.

Overheid maakt impliciete keuzen ten aanzien van collectieve belangen

Omwille van de concurrentiepositie van de agro-food sector is de overheid selectief in de collectieve goederen waarvoor zij de primaire verantwoordelijkheid wil nemen: voedselveiligheid wel, maar gezondheidsrisico’s door antibioticagebruik en landschapskwaliteit bijvoorbeeld niet. De overheid zou echter de zorg voor alle collectieve goederen in relatie tot verduurzaming van het voedselsysteem tot haar primaire verantwoordelijkheid kunnen nemen, of tenminste duidelijk kunnen beargumenteren waarom zij de primaire verantwoordelijkheid voor bepaalde belangen niet op zich wil nemen. De keuze om voor bepaalde collectieve goederen wel zorg te dragen, en voor andere niet, blijft in het huidige landbouw- en voedselbeleid van de overheid te impliciet.