Balans van de Leefomgeving

Duurzame landbouw in Nederland

De voortgang richting een duurzame landbouw is niet in één indicator te vangen. Dit komt omdat er een brede set aan doelen voor de lange termijn is waaraan een duurzame landbouw mogelijk zou moeten voldoen. Een overzicht van mogelijke indicatoren en de scores van de huidige Nederlandse land- en tuinbouw is te vinden in Duurzame Landbouw in Beeld 2010 (Boone & Dolman, 2010). Voor losse indicatoren zijn er weliswaar overheidsdoelen – vooral voor milieu – maar er is nog geen eenduidige, integrale set met doelen voor een duurzame landbouw.

Duurzame veehouderij

Van de verschillende landbouwsectoren is de veehouderij het verst gevorderd met het stellen ambities voor de middellange termijn. De deelnemers aan de Uitvoeringsagenda Veehouderij ontplooien activiteiten op het gebied van systeeminnovaties, welzijn en gezondheid van dieren, maatschappelijk inpassen, energie en klimaat, markt en ondernemerschap en verantwoord consumeren. De voortgang op deze thema’s staat in het PBL-rapport Op weg naar een duurzame veehouderij Ontwikkelingen tussen 2000 en 2010 (Van Zeijts et al. 2010). Het rapport concludeert: ‘De Nederlandse veehouderij is de afgelopen tien jaar duurzamer geworden als het gaat om milieu en dierenwelzijn. Veel boeren stappen over op een duurzamere bedrijfsvoering, mede onder invloed van overheidssubsidies, regelgeving en wensen van de consument. Maar het tempo waarin de veehouderij verduurzaamt is traag. Om te komen tot een meer duurzame veehouderij zijn dan ook meer inspanningen vereist van boeren, overheid, consumenten en andere betrokken partijen.’

Mogelijke doelen en indicatoren voor duurzame landbouw

Een mogelijke volgende stap is met de gezamenlijke betrokken partijen – in de veehouderij, maar ook breder in de landbouw – de doelen te formuleren voor een duurzame landbouw op langere termijn. Hieronder staat een overzicht van mogelijke doelstellingen, uitgedrukt in kwalitatieve termen. In het Compendium voor de Leefomgeving is al een aantal indicatoren beschikbaar, die aangeven welke richting het opgaan. Onderstaand een aantal relevante links naar indicatoren uit het Compendium voor de Leefomgeving, alsmede aanvullende bronnen.

Vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen en beperking van de uitstoot van broeikasgassen

Bijdrage aan het behoud en herstel van soorten, vergroting van de biodiversiteit

Verminderen van het gebruik van gemijnde grondstoffen in meststoffen, zoals fosfaat, kalium en zink, door het tegengaan van kunstmestgebruik en fosfaatophoping in de bodem

Landbouwgrond zodanig gebruiken, dat deze geschikt blijft voor toekomstige landbouwkundige toepassingen

  • Een mogelijke maat is de afwijking van bodems ten opzichte van een streefwaarde voor tien biologische bodemkenmerken. Een trend is niet beschikbaar. Naar het RIVM rapport.
  • Een landbouwsysteem dat bijzondere aandacht besteed aan de bodemkwaliteit is de biologische landbouw. Deze vorm van landbouw onderscheidt zich doordat geen kunstmest en chemische gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. Zie: Compendium Leefomgeving, Biologische landbouw

Vermindering van de uitputting van strategische watervoorraden

Vermindering van de belasting van grond- en oppervlaktewater met onder meer nitraat, fosfaat en (resten van) bestrijdingsmiddelen

Dierenwelzijn: vergroten van de mogelijkheden voor dieren om in hun gedragsbehoeften te voorzien

  • Sinds 2010 bestaan internationale meetlatten om het welzijnsniveau van runderen, varkens en pluimvee objectief te meten, maar er zijn nog geen trends voor de Nederlandse veehouderij beschikbaar. Wel zijn er gegevens over bijvoorbeeld diervriendelijke stallen, onder meer in de monitor integraal duurzame stallen.
    Compendium voor de Leefomgeving, Duurzame stallen
  • PBL dossier Landbouw

Diergezondheid: gezondere dieren en vermindering van de structurele toediening van antibiotica

Lokale verbinding: betere inpassing van de landbouw in en een betere acceptatie door hun omgeving

  • Hiervoor is geen eenduidige indicator beschikbaar.

Verbetering van de rentabiliteit en de continuïteit van landbouwbedrijven, de arbeidsomstandigheden en het innovatievermogen

  • Figuur met inkomensontwikkeling en solvabiliteit uit het hoofdstuk voedsel van het boek Balans 2012

Voor arbeidsomstandigheden ontbreekt nog een integrale indicator. Voor innovatie brengt het LEI met enige regelmaat een innovatiemonitor uit.

Referenties

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving, auteur: Henk van Zeijts