Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Effect Topsectorenbeleid op verduurzaming landbouwsector

Met de voorgenomen opheffing van de productschappen dreigt een belangrijk deel van de financiering van onderzoek gericht op boeren en tuinders weg te vallen. Juist voor boeren en tuinders is onderzoek van belang omdat zij de grootste milieudruk veroorzaken, en daarmee ook de grootste potentie hebben om te verduurzamen. Bovendien is het investeringsvermogen van deze bedrijven beperkt. Dit hindert de toepassing in de praktijk van binnen het Topsectorenbeleid ontwikkelde innovaties.

Onderzoek voor boeren en tuinders staat onder druk

De overheid zet sterk in op het Topsectorenbeleid als middel om tot verduurzaming van het voedselsysteem te komen. Private partijen bepalen de onderzoeksagenda, en dit onderzoek wordt alleen uitgevoerd als partijen ook bijdragen aan de kosten. Met de voorgenomen opheffing van de productschappen dreigt echter een belangrijk deel van de financiering gericht op onderzoek voor boeren en tuinders weg te vallen. De financiering van dit deel van het Topsectorenonderzoek is afkomstig van de verplichte heffingen die de productschappen ophalen bij boeren en tuinders. Juist voor boeren en tuinders is onderzoek van belang omdat zij de grootste milieudruk veroorzaken, en daarmee ook de grootste potentie hebben om te verduurzamen.

Opschalen van innovaties vraagt om investeringsvermogen

Daarnaast is het Topsectorenbeleid sterk gericht op innovatie, maar innovatie levert in de praktijk pas duurzaamheidswinst op als het breed wordt toegepast. Een brede toepassing van innovaties zal alleen plaats vinden als deze voldoende rendement opleveren of wanneer er een noodzaak is vanwege regelgeving. Dit rendement is sterk afhankelijk van de ontwikkeling van marktprijzen. Investeringen in het verduurzamen van de primaire productie moeten worden gefinancierd uit de marktprijzen voor landbouwproducten. Voor de producten waar Nederland op concurreert, vertonen deze prijzen een overwegend dalende trend. Voor de verwaarding van reststromen, zoals het vergisten van mest of terugwinnen van fosfaat, is het rendement afhankelijk van de kosten van alternatieven, en die zijn op dit moment veelal goedkoper. Naast een perspectief op voldoende rendement vraagt het breed toepassen van innovaties ook om voldoende investeringsvermogen. Vooral in de primaire landbouw is dit investeringsvermogen gering. Nu al zijn veel landbouwbedrijven gefinancierd met behulp van een toenemend aandeel vreemd vermogen. Het breed toepassen van innovaties zal daarom voor een belangrijk deel afhankelijk zijn van de investeringsbereidheid van externe financiers.

Eénzijdige focus op kennisontwikkeling maakt verduurzamingsbeleid kwetsbaar

Met de sterke inzet van middelen op kennisontwikkeling in het huidige Topsectorenbeleid worden alle eieren in één mandje gelegd. Door als overheid ook te investeren in het samenbrengen van ketenpartijen, het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen en beïnvloeding van consumptiegedrag, wordt het vermogen gecreëerd om kennis voor duurzame innovaties ook daadwerkelijk in de praktijk te laten renderen.