Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2012

Efficiënte en zorgvuldige productie

Een efficiënte productie kan de druk op schaarse hulpbronnen, als landbouwgrond, water, nutriënten en fossiele brandstoffen, verminderen, en de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren. Efficiënt produceren kan op gespannen voet staan met zorgvuldiger produceren, gericht op dierenwelzijn, gezondheid, voedselproductie als inkomstenbron en een eerlijke verdeling van voedsel. Een maatschappelijk geaccepteerde verduurzaming van het voedselsysteem vraagt zowel om een efficiënte als een zorgvuldige productie.

Eenzijdig inzetten op efficiëntie niet vol te houden

Om de mondiale voedselzekerheid op de langere termijn te kunnen garanderen is het noodzakelijk dat zo efficiënt mogelijk wordt omgegaan met schaarse hulpbronnen als land, energie, water en nutriënten. Efficiënt produceren is doorgaans gunstig voor de kostprijs en sluit daarmee aan bij de dominante concurrentie op prijs binnen het voedselsysteem. Om aan milieuregelgeving te kunnen voldoen in het dichtbevolkte Nederland, heeft de landbouwproductie hier al een relatief hoge mate van efficiëntie gerealiseerd. Daardoor kan er niet eenvoudig veel meer efficiencywinst worden behaald, terwijl de kosten voor het voldoen aan (milieu)regelgeving zullen toenemen. Tegelijkertijd neemt door voortgaande marktliberalisering de internationale concurrentie, en daarmee de druk tot kostprijsverlaging, verder toe. Daarnaast is er een groeiende maatschappelijke weerstand tegen de aan efficiëntie en kostprijsverlaging gerelateerde schaalvergroting. Schaalvergroting en het verwante begrip ‘mega-stal’ staan in de publieke discussie symbool voor alles wat slecht is aan het huidige voedselsysteem. Op termijn lijkt een primair op efficiëntie en kostprijsconcurrentie gerichte landbouw in Nederland economisch en maatschappelijk niet vol te houden.

Zorgvuldig produceren vraagt om nieuwe verdienmodellen

Produceren met aandacht voor dierenwelzijn, antibioticagebruik en natuur- en landschap, sluit aan bij het beeld dat de samenleving van een duurzame voedselproductie heeft, maar leidt veelal tot een hogere kostprijs. Ondanks het maatschappelijke draagvlak voor zorgvuldig produceren is die hogere kostprijs via de markt lastig terug te verdienen. Het creëren van nieuwe verdienmodellen en afzetkanalen is daarom een voorwaarde om de meerkosten van zorgvuldig produceren te kunnen vermarkten en in het productaanbod een omslag te kunnen maken van ‘prijs’ naar ‘kwaliteit’. Deze omslag vraagt om nieuwe vormen van ketenorganisatie, bijvoorbeeld in de vorm van directe levering van boeren en tuinders aan consumenten of het Vlees Beter Initiatief van het CBL om vanaf 2020 in alle supermarkten alleen nog duurzaam varkens- en kippenvlees te verkopen.

http://data.pbl.nl/api/embed/infographic/261s_lb12_72.jpg