Balans van de Leefomgeving

Hoofdconclusies

De bestaande beleidsdoelen worden redelijk gehaald, maar Nederland is nog onvoldoende voorbereid op ingrijpende veranderingen in demografie, klimaat, biodiversiteit en de beschikbaarheid van grondstoffen, die zich over enkele decennia kunnen openbaren.

  • De toekomst is nú

    Nederland staat op diverse gebieden voor langetermijnopgaven waarvoor nu beleid nodig is om straks de doelen te kunnen halen.

  • Transitiepijn is onvermijdelijk, maar de transitiewinst zal groot zijn

    Transities kosten veel tijd. Vaak moeten bestaande evenwichten worden doorbroken, evenals de weerstand van burgers en organisaties die belang hebben bij het in stand houden van de status quo.

  • Ruimte voor de toekomst

    Langzaam lijkt Nederland uit de recessie te komen. Dat biedt ruimte, energie en optimisme om na te denken over de toekomst en over het benutten van de kansen van vernieuwing. Het is zaak om niet te vervallen in oude automatismen.

  • Kwaliteit leefomgeving verbetert

    De fysieke leefomgeving in Nederland is redelijk op orde maar veel doelen worden niet gehaald.

  • De energieke samenleving vraagt om een actieve en visionaire overheid

    De relatie tussen overheid en samenleving verandert in snel tempo. Burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden steeds vaardiger, creatiever en assertiever. ‘De toekomst is nu’ is een oproep voor de herwaardering en modernisering van strategisch langetermijnbeleid.

De beleidsvoortgang in één overzicht

Hieronder vindt u de ontwikkelingen met betrekking tot de gestelde milieu-, natuur- en ruimtelijke doelen. De vier kleurcodes (zie legenda onder de tabel) bieden een snel overzicht van de evaluatie van de beleidsvoortgang. In de rechterkolom van de tabel zijn de belangrijkste recente ontwikkelingen opgenomen. Belangrijke ontwikkelingen op onderdelen van het leefomgevingsbeleid worden uitgebreider beschreven in de achtergrondrapporten en bij de thema’s elders in de digitale Balans.

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Klimaat en energie

Kyotoverplichting (2008-2012)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Nederland heeft waarschijnlijk genoeg emissierechten om aan Kyotoverplichting te voldoenlees meer
Nederland heeft meer dan genoeg emissierechten om aan Kyotoverplichting te voldoenlees meer
Broeikasgasemissies niet-ETS-sectoren EU-doel (2020)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Geraamde totale emissie waarschijnlijk onder het doel voor 2020, emissies van sectoren echter niet altijd onder sectorale emissieplafondslees meer
Op dit moment niet te bepalen. In oktober 2014 verschijnt de nationale energieverkenning van PBL en ECNlees meer
Hernieuwbare energie, EU-richtlijn (2020)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Inzet hernieuwbare energie in 2020 te laag om te voldoen aan EU-doellees meer
Op dit moment niet te bepalen. In oktober 2014 verschijnt de nationale energieverkenning van PBL en ECNlees meer
Windenergie op land (2020)
  • Balans 2014
Op dit moment niet te bepalen. In oktober 2014 verschijnt de nationale energieverkenning van PBL en ECNlees meer
Windenergie op zee (2023)
  • Balans 2014
Op dit moment niet te bepalen. In oktober 2014 verschijnt de nationale energieverkenning van PBL en ECNlees meer
Energiebesparing, EU-richtlijn (2020)
  • Balans 2014
Op dit moment niet te bepalen. In oktober 2014 verschijnt de nationale energieverkenning van PBL en ECNlees meer

Luchtverontreiniging

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

NOx-emissie (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
NOx-emissie daalt gestaag, maar in 2010 nog boven emissieplafondlees meer
De uitstoot van stikstofoxiden in 2012 lag 12 kiloton (5%) onder het Europese emissieplafond dat geldt vanaf 2010 (NEC).lees meer
SO2-emissie (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Ruim onder het emissieplafond dat geldt vanaf 2010lees meer
In 2012 16 kiloton (32%) onder het emissieplafond.lees meer
NH3-emissie (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
In 2011 enkele kilotonnen onder emissieplafond maar nog gevoelig voor tegenvallerslees meer
In 2012 8 kiloton (6%) onder het emissieplafond.lees meer
NMVOS-emissie (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Ruim onder het emissieplafond dat geldt vanaf 2010lees meer
In 2012 35 kiloton (19%) onder het emissieplafond.lees meer
Lokale luchtkwaliteit PM10-blootstelling (vanaf 2011)
  • Balans 2014
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Lokale luchtkwaliteit NO2 blootstelling (2015)
  • Balans 2014
"Nog 50 km rijksweg voldoet niet aan de norm; sterke verbetering sinds 2000."lees meer
Lokale luchtkwaliteit PM2,5-blootstelling (2015)
  • Balans 2014

Landbouw en voedsel

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Mestproductieplafond (vanaf 2006)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Stikstofproductie ruim onder mestproductieplafond, Fosfaat in 2011 vlak onder het productieplafond lees meer
Stikstofproductie ruim onder mestproductieplafond 2002. In 2013 nam fosfaatproductie weer toe door groei van de melkveestapel en toename van fosfaatgehalte in krachtvoer. Onzekerder of voerspoor voldoende effectief zal zijn om de mestproductie te beperken tot niveau 2002.lees meer
Nitraat in het bovenste grondwater
  • Balans 2012
  • Balans 2014
"Zuidelijk zandgebied en lössregio zijn ook na 2013 nog een knelpunt."lees meer
"Zuidelijk zandgebied en lössregio zijn ook na 2013 nog een knelpunt."lees meer
Gewasbeschermingmiddelen in oppervlaktewater
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Afname van de belasting van het oppervlaktewater door gewasbeschermingsmiddelen uit de landbouw stagneert.lees meer
Stoffen met een jaargemiddelde (JG) MKN-norm overschrijden op ongeveer 25% van de meetpunten de norm, zowel in 2010 als in 2012. Voor stoffen met een MTR-norm is dat 50%. De MTR-normen zullen op den duur vervangen worden door JG en MAC (maximale concentratie)-MKN-normen.lees meer
NH3-emissie (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
In 2011 enkele kilotonnen onder emissieplafond maar nog gevoelig voor tegenvallerslees meer
Ammoniakemissie daalt: het 2010 NEC-doel is al gehaald. Het NEC-doel voor 2020 (-13% t.o.v. 2005) mogelijk ook, maar emissieramingen zijn onzeker.lees meer
Duurzamer vlees (2020)
  • Balans 2014
Consumptie 'duurzamer' geproduceerd vlees stijgt, maar huidige tempo van verbetering nog te laag om doel in 2023 te halen.lees meer
Duurzame stallen (2016)
  • Balans 2014
10% integraal duurzame stallen: doel 8% ruimschoots gehaald.lees meer
Voedselverspilling (2015)
  • Balans 2014
Het rijksdoel is de voedselverspilling in 2015 met 20% te verminderen ten op zicht van 2009. Verspilling door consumenten, die het grootste aandeel hebben, neemt nog niet af.lees meer
Overgewicht en obesitas
  • Balans 2014
Helft volwassen Nederlanders te zwaar, stijging van het aantal Nederlanders met ernstig overgewicht tot stilstand gebracht.lees meer

Waterkwaliteit

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Kwaliteit oppervlaktewater Europese Kaderrichtlijn Water (2027)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Het aantal oppervlaktewateren dat in 2027 aan alle KRW-doelen voldoet ligt tussen de 5 en 40%lees meer
Het aantal oppervlaktewateren dat in 2027 aan alle KRW-doelen voldoet ligt tussen de 5 en 40%.lees meer
Zwemwaterkwaliteit (vanaf 2015)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Doelbereik voor 2015 conform Nieuwe EU- richtlijn onvoldoendelees meer
Doel 2015 'alle locaties hebben aanvaardbaar kwaliteitsniveau' dicht genaderd, maar geen duidelijke verbetering meer in de laatste jaren.lees meer

Waterveiligheid

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Watertekort en zoetwaterbeschikbaarheid korte termijn (2021)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
"In normale én in droge jaren kunnen de meeste gebruikers van voldoende water worden voorzien"lees meer
"In normale én in droge jaren kunnen de meeste gebruikers van voldoende water worden voorzien."lees meer
Waterveiligheid preventie: toestand primaire waterkeringen (2050)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Het beschermingsniveau voor waterveiligheid is niet op het gewenste peil. In het Deltaprogramma wordt nieuw veiligheidsbeleid ontwikkeld.lees meer
Het beschermingsniveau voor waterveiligheid is niet op het gewenste peil. In het Deltaprogramma wordt nieuw veiligheidsbeleid ontwikkeld.lees meer

Mobiliteit

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Trajecten met gewenste reistijd in spits (vanaf 2000)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Verbeter de doorstroming door uitbreiding wegcapaciteit, spitsheffing, verkeersmanagement en belasten van kilometervergoedinglees meer
"Reistijdverlies door files onder het niveau van 2000; op 94% van het hoofdwegennet wordt aan norm voldaan."lees meer
Nabijheid van wonen en werken (vanaf 1996)
  • Balans 2014
De nabijheid is ongeveer gelijk gebleven, omdat de grootste groei van arbeidsplaatsen en bevolking heeft plaatsgevonden in de steden.lees meer
Verkeersveiligheid (2020)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Aantal verkeersdoden sterk afgenomen, maar aantal ernstig gewonden juist toegenomenlees meer
Aantal verkeersdoden sterk afgenomen, maar doel voor ernstig gewonden buiten bereik.lees meer
Uitstoot luchtverontreinigende stoffen wegverkeer (vanaf 1990)
  • Balans 2014
Dankzij maatregelen zijn de emissies van fijn stof en stikstofoxiden gedaald bij een toegenomen aantal kilometers dat voertuigen afleggen.lees meer
CO2 uitstoot transportsector, EU-richtlijn (2020)
  • Balans 2014
"Volgens de NEV 2014 (ECN/PBL, 2014; p.93) nemen de CO2 emissies van verkeer en vervoer met 30 tot 37 Mton af tot 2020; boven het doel van 25 Mton."lees meer

Concurrentiekracht

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Concurrentiepositie regios en sectoren
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Op dit moment niet te bepalenlees meer
Nulmeting (benchmark Europese regio's) beschikbaar.lees meer

Natuur en biodiversiteit

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Natuurnetwerk Nederland (2027)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Locatie van verworven gronden cruciaal in kleinere Ecologische Hoofdstructuurlees meer
"Doelstelling Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS) is recent herzien in het Natuurpact; het areaal NNN neemt toe."lees meer
Milieucondities natuur
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Milieudruk op natuur is afgenomen maar blijft een knelpunt voor het duurzaam behoud van planten en dieren.lees meer
Milieudruk op natuur is afgenomen, maar blijft boven het niveau voor een duurzaam behoud van planten en dieren.lees meer
Rode Lijst van bedreigde soorten
  • Balans 2014
Er zijn minder soorten bedreigd en de bedreiging neemt gemiddeld genomen af.lees meer
Staat van instandhouding EU-soorten en habitattypen (2020)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Staat van instandhouding beschermde soorten en habitats verslechtert.lees meer
Van veel soorten en natuurlijke habitats van de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn is de staat van instandhouding in Nederland ongunstig.lees meer
Ecosysteemkwaliteit land en water
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Voorlopige metingen indiceren een afnemende natuurkwaliteit.lees meer
Sinds 1994 is de gemiddelde kwaliteit van veel typen natuur achteruitgegaan. De laatste jaren neemt de mate van achteruitgang echter af.lees meer
Ecologische barrières door aanleg nationale infrastructuur (2018)
  • Balans 2014
Nog onduidelijkheid over de oplossing van knelpunten in voormalige Robuuste Verbindingen.lees meer
Levering ecosysteemdiensten
  • Balans 2014
In de afgelopen circa 25 jaar is de levering van verschillende nationale ecosysteemdiensten afgenomen, terwijl de behoefte toenam. Beleidsdoelen zijn nog onvoldoende uitgewerkt om ze te kunnen evalueren.lees meer

Milieukwaliteit stedelijke leefomgeving

groenUitvoering van het beleid leidt waarschijnlijk tot het halen van het doel
geelGeraamde ontwikkeling ligt rond het doel, beleid zou robuust gemaakt kunnen worden voor tegenvallers
oranjeGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, met intensivering van het beleid is het doel wel realiseerbaar
roodGeraamde ontwikkeling leidt waarschijnlijk niet tot het halen van het doel, vraagt fundamentele herziening van de huidige aanpak door andere beleidsinstrumenten in te zetten of door doelen aan te passen
grijsOp dit moment niet te bepalen
witDeze analyse is niet uitgevoerd

Geluidproductie wegverkeer (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Opties zijn versnelde aanleg van stil asfalt en aanscherping Europese eisen voor de geluidproductie van vracht- en personenauto'slees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Knelpunten geluid rijkswegen (vanaf 2012)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Het bereiken van het doel is nog gevoelig voor het effect van Europese bronmaatregelenlees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Geluidproductie railverkeer (vanaf 2010)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Tempo te langzaam voor halen van het doel, maar implementatie zal naar verwachting versnellen door nieuwe prestatieregelinglees meer
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Knelpunten geluid spoorwegen (vanaf 2012)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Data niet tijdig beschikbaar.lees meer
Geluidsbelasting Schiphol (vanaf 2009)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Geluidbelasting op handhavingspunten erg gevoelig voor vlootsamenstelling en fluctuaties in het weerlees meer
Grenswaarden voor geluidbelasting op handhavingspunten sinds 2009 niet meer overschreden.lees meer
Veiligheidsrisico Schiphol (vanaf 2004)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Op basis van veiligheidsnorm Totaal Risico Gewichtlees meer
Op basis van veiligheidsnorm Totaal Risico Gewicht.lees meer
Afvalaanbod (2021 en 2029)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
afvalproductie afgelopen jaren redelijk stabiel onder afvalaanbod-plafondlees meer
Afvalproductie afgelopen jaren redelijk stabiel onder afvalaanbod-plafond.lees meer
Nuttige toepassing van afval (2015)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
doel in 2010 gehaaldlees meer
Doel in 2010 gehaald.lees meer
Verbranden en storten van Nederlands afval (2022)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Doel voor storten van brandbaar afval wordt waarschijnlijk gehaald. Totale hoeveelheid gestort afval neemt echter fors toe in 2012lees meer
Doel voor storten van brandbaar afval wordt waarschijnlijk gehaald. Totale hoeveelheid gestort afval neemt echter fors toe in 2012.lees meer

Lees verder