Balans van de Leefomgeving

Natuur

  • Het aantal bedreigde soorten in Nederland neemt niet langer toe

    Het beleid voor ruimte, milieu en natuur begint zijn vruchten af te werpen. Het areaal natuur is vergroot, herstelmaatregelen worden uitgevoerd en de milieu- en watercondities zijn verbeterd. Door deze inspanningen neemt sinds 2005 het aantal bedreigde soorten niet meer toe. Ruim een derde van de Nederlandse soorten staat op de Rode Lijst van bedreigde soorten. Het aantal bedreigde soorten op deze lijst is de afgelopen jaren afgenomen met ongeveer 1 procent. Ook is de mate van bedreiging afgenomen; meer soorten vallen in een minder bedreigde categorie. Bij vlinders en amfibieën is de gemiddelde trend nog negatief. Ook bij de meeste ecosystemen vlakt de trend van de achteruitgang af, bij het ecosysteem moeras is sprake van verbetering.

  • Natuurkwaliteit is nog lang niet op het gewenste niveau

    Volgens de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) is Nederland verplicht om per direct passende maatregelen te nemen om een verdere verslechtering te stoppen van soorten en habitattypen met een communautair belang. De staat van instandhouding van deze soorten en habitattypen mag niet achteruitgaan. Drie kwart van de beschermde soorten en bijna alle habitattypen die onder de Europese Habitatrichtlijn vallen, hebben in Nederland een zeer tot matig ongunstige staat van instandhouding. In de periode 2006-2012 is deze landelijke staat van instandhouding ongeveer gelijk gebleven. Nederland voldoet dus niet aan de doelstelling om de instandhouding van soorten en habitattypen in een gunstige staat te brengen en te houden. De ongunstige staat van instandhouding en de verdergaande verslechtering kunnen juridische hindernissen opwerpen voor ruimtelijke en economische ontwikkelingen.

  • Milieudruk op de natuur verbetert de laatste jaren trager

    Vermesting, verdroging en versnippering zijn de belangrijkste knelpunten voor de verbetering van de kwaliteit van de natuurgebieden op land. Als de knelpunten worden opgelost, verbeteren de kansen op duurzaam behoud van soorten. Door het milieu- en waterbeleid zijn de emissies en lozingen fors verminderd. De natuur heeft hiervan geprofiteerd, maar de milieudruk is nog zo hoog dat leefgebieden van veel soorten geen optimale kwaliteit hebben. Deze kwaliteit is laag en veel Nederlandse soorten zijn nog bedreigd. De uitspoeling van nitraat neemt de laatste jaren steeds langzamer af. De concentratie van ammoniak in de lucht bleef na 1998 min of meer constant, waardoor de stikstofdepositie op de natuurgebieden de laatste jaren waarschijnlijk niet meer daalt. Verdroging van natuurgebieden is nog altijd een hardnekkig knelpunt. Volgens de provincies was in 2006 220.000 hectare natuurgebied in de EHS verdroogd; recentere cijfers zijn niet beschikbaar.

  • Natuurpact kan 65% van de VHR-soorten beschermen

    Met het Natuurpact van september 2013 hebben Rijk, provincies en maatschappelijke partners ambitieuze afspraken gemaakt over de ontwikkeling en het beheer van natuur. Zo is afgesproken dat de provincies een Natuurnetwerk Nederland (NNN) ontwikkelen, door tussen 2011 en 2027 minimaal 80.000 hectare nieuwe natuur in te richten (ten opzichte van de thans gerealiseerde EHS). Een quickscan van de effecten van het Natuurpact wijst uit dat in 2027 de condities voor circa 65 procent van de geanalyseerde soorten uit de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) voldoende kunnen zijn. In 2010 was dat nog 45 procent. De internationale doelen voor een goede staat van instandhouding in 2027 worden nog niet bereikt.

  • Kabinet wil natuur midden in de samenleving

    In de ‘Rijksnatuurvisie 2014, Natuurlijk verder’ presenteert het kabinet een omslag in het denken: natuur moet een plek midden in de samenleving krijgen. Het kabinet zoekt naar zogeheten natuurcombinaties, waarmee economie én biodiversiteit zijn geholpen. In de Natuurvisie is onderscheid gemaakt tussen het ‘fundament’, gericht op bescherming en ontwikkeling van natuur door de provincies, en het aanvullende ‘bouwwerk’, gericht op het duurzaam benutten van natuur in combinatie met ondernemerschap, landbouw, gebiedsontwikkeling, wonen en werken. Het blijft onduidelijk hoe hiermee de VHR-doelen voor 2027 worden bereikt.

In de Balans van de Leefomgeving analyseert PBL hoe het gaat met natuur in Nederland en hoe wordt omgegaan met natuurlijk kapitaal, zie Natuurlijk kapitaal elders op deze website.

Evaluatie van het beleid voor natuur

Onderstaande tabel vat de voortgang samen die de natuursector maakt ten aanzien van de doelen gericht op het verbeteren van de leefomgeving.

Natuur en biodiversiteit

Natuurnetwerk Nederland (2027)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Locatie van verworven gronden cruciaal in kleinere Ecologische Hoofdstructuurlees meer
"Doelstelling Natuurnetwerk Nederland (NNN, voormalig EHS) is recent herzien in het Natuurpact; het areaal NNN neemt toe."lees meer
Milieucondities natuur
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Milieudruk op natuur is afgenomen maar blijft een knelpunt voor het duurzaam behoud van planten en dieren.lees meer
Milieudruk op natuur is afgenomen, maar blijft boven het niveau voor een duurzaam behoud van planten en dieren.lees meer
Rode Lijst van bedreigde soorten
  • Balans 2014
Er zijn minder soorten bedreigd en de bedreiging neemt gemiddeld genomen af.lees meer
Staat van instandhouding EU-soorten en habitattypen (2020)
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Staat van instandhouding beschermde soorten en habitats verslechtert.lees meer
Van veel soorten en natuurlijke habitats van de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn is de staat van instandhouding in Nederland ongunstig.lees meer
Ecosysteemkwaliteit land en water
  • Balans 2012
  • Balans 2014
Voorlopige metingen indiceren een afnemende natuurkwaliteit.lees meer
Sinds 1994 is de gemiddelde kwaliteit van veel typen natuur achteruitgegaan. De laatste jaren neemt de mate van achteruitgang echter af.lees meer
Ecologische barrières door aanleg nationale infrastructuur (2018)
  • Balans 2014
Nog onduidelijkheid over de oplossing van knelpunten in voormalige Robuuste Verbindingen.lees meer

Lees verder