Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2014

De Rode Lijst van bedreigde soorten wordt sinds 2005 korter en de mate van bedreiging neemt af

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

In de periode 1950-1995 zijn meer dan een derde van alle soorten bedreigd geraakt en terecht gekomen op de zgn. Rode Lijst. Tot voor kort werd die lijst almaar langer. Recent lijkt er sprake van een omslag, waar tussen 1995 en 2005 het aantal bedreigde soorten nog iets toenam, is het aantal bedreigde soorten na 2005 met 1 procent afgenomen. De Rode Lijst wordt korter en minder rood. Dit geldt echter niet voor alle soortgroepen en soorten.

Het aantal bedreigde soorten, dat op de Rode Lijst staat, is sinds 2005 met circa 1% afgenomen.

Het aantal bedreigde soorten, dat op de Rode Lijst staat, is sinds 2005 met circa 1% afgenomen.

Vermindering lengte Rode Lijst van bedreigde soorten is een van de Nationale biodiversiteit beleidsdoelen

Recent heeft het CBS een nieuwe statistische methode ontwikkeld waarmee vanaf 1995 jaarlijks het aantal soorten van de Rode Lijst is vast te stellen. Daardoor is het mogelijk om over een grote set aan soorten en soortengroepen uitspraken te doen over de gemiddelde verandering in de mate van bedreiging. Deze Rode Lijst-index, zoals de indicator heet, geeft gemiddelde waarden voor de onderzochte zeven soortgroepen weer.

Het aantal soorten dat in Nederland op de Rode Lijst van bedreigde soorten staat is op te vatten als één van de maten voor de toestand van de Nederlandse biodiversiteit, naast die voor ecosystemen en ecosysteemdiensten. Hoe meer soorten bedreigd zijn, des te slechter staat de natuur ervoor en andersom. Tussen 1950 en 1995 is het aantal bedreigde soorten sterk toegenomen en daarmee is tevens het aantal niet-bedreigde soorten afgenomen. Méér dan een derde van alle soorten zijn in die periode op de Rode Lijst terecht gekomen, omdat ze in meer of mindere mate bedreigd zijn. Tussen 1995 en 2005 is het aantal bedreigde soorten nog iets toegenomen, maar na 2005 is het aantal bedreigde soorten juist iets afgenomen. Zie de extra figuren op deze pagina:

De Rode Lijst wordt de laatste jaren korter en de mate van bedreiging neemt af

Sinds 2005 wordt de Rode Lijst van bedreigde soorten korter en de mate van bedreiging neemt af. Meer soorten verdwijnen van de Rode Lijst en meer soorten verschuiven van een meer bedreigde Rode Lijst-categorie richting ‘niet-bedreigd’. De veranderingen zijn echter niet groot (ca. 1 procent) en worden gedomineerd door ‘hogere planten’ doordat die getalsmatig oververtegenwoordigd zijn.

De Rode Lijst-index geeft gemiddelde waarden weer voor alle soorten. Als ingezoomd wordt op de afzonderlijke soortgroepen zien we dat zoogdieren, libellen, broedvogels en vooral planten sinds 1995 het meest verbeterd zijn; amfibieën en dagvlinders gaan nog achteruit. Als men inzoomt op individueel soortniveau zijn er echter in de diverse soortengroepen ook na 2005 nog veel soorten verder achtergegaan in Rode Lijst-status, maar zijn er nog meer die vooruitgingen. De veranderingen in de lengte van de Rode Lijst binnen soortgroepen correleert sterk met de verandering in de mate van bedreiging. Dus daar waar de Rode lijst in lengte toeneemt en verslechtert is meestal ook sprake van een verslechtering in de mate van bedreiging binnen een soortgroep.

Waarschijnlijk is de verbetering van bedreigde soorten sinds 2005 veroorzaakt door de groei van het areaal beschermde natuur, herstelbeheer en lokale verbeteringen in milieu- en watercondities. Toch weten we dat op veel plekken de milieu- en ruimtekwaliteit van leefgebieden voor veel soorten nog onvoldoende is. De afzonderlijke natuurgebieden bieden nog vaak onvoldoende ruimte en zijn nog onvoldoende met elkaar verbonden om een duurzaam voortbestaan te garanderen. Ook wordt van de Natura 2000-gebieden op de Noordzee een aanzienlijk areaal nog steeds intensief bevist.

De beleidsrelevantie van het monitoren van soorten en populaties is groot

De Nederlandse overheid wil biodiversiteit zeker stellen. Biodiversiteit kan niet goed met één indicator beschreven worden. Een van de aspecten waar nationaal en internationaal naar gekeken wordt is het voortbestaan van soorten en hun populaties. Veel aandacht gaat daarbij uit naar de planten- en diersoorten die worden bedreigd of die kwetsbaar zijn en op de Rode Lijsten staan. Het opstellen van een Rode Lijst van bedreigde soorten is een verplichting nadat Nederland het verdrag van Bern heeft geratificeerd. Sinds 1995 zijn er in Nederland voor een aantal soortgroepen officiële nationale Rode Lijsten verschenen. Ook is er van een aantal soortgroepen een update verschenen zodat bekeken kan worden of de mate van bedreiging verandert. Het beleid streeft ernaar de lengte van de Rode Lijsten te verkorten (EZ, 2011).

Referenties

  • Economische Zaken, (2014). Rijksbegroting 2014: XIII. Tweede Kamer, vergaderjaar 2013-2014, 33 750 XIII, nr. 1. Den Haag: Ministerie van Economische Zaken
  • PBL (2012). Balans van de Leefomgeving 2012. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving
  • Strien, A.J. van, C.A.M. van Swaay & T. Termaat (2013) Opportunistic citizen science data of animal species produce reliable estimates of distribution trends if analysed with occupancy models. Journal of Applied Ecology, 50: 1450-1458.
  • Swaay, C.A.M. van (2006) Basisrapport Rode Lijst Dagvlinders., , Wageningen: De Vlinderstichting

Relevante informatie

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving, contact: Edward Vixseboxse