Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2016

Doelstelling Meerjarenprogramma Ontsnippering voor 2018 binnen bereik

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

Ecologische barrières door aanleg nationale infrastructuur (2018)
  • Balans voor de leefomgeving 2016
Begin 2016 waren 99 van de 215 in het Meerjarenprogramma Ontsnippering opgenomen knelpunten geheel opgelost en 51 gedeeltelijk opgelost. In 2015 is het aantal binnen het programma op te lossen knelpunten herzien en is het doel bijgesteld naar 178. In 2018 zijn naar verwachting 168 knelpunten opgelost. De herziene doelstelling is met de huidige planning net buiten bereik.
 Naar verwachting zijn er in 2018, bij het aflopen van het Meerjarenprogramma Ontsnippering, 168 knelpunten opgelost.

Naar verwachting zijn er in 2018, bij het aflopen van het Meerjarenprogramma Ontsnippering, 168 knelpunten opgelost.

Minder dan de helft van de knelpunten rijksinfrastructuur geheel opgelost

Sinds 2005 loopt het Meerjarenprogramma Ontsnippering (VenW 2004). Het MJPO is gericht op de opheffing van infrastructurele barrières in het Natuurnetwerk die worden veroorzaakt door de bestaande rijksinfrastructuur zoals wegen, waterwegen en spoorlijnen. Om deze knelpunten op te heffen worden faunapassages aangelegd, zoals ecoducten, ecoduikers, faunatunnels, boombruggen en hop-overs. Hierdoor kunnen dieren zich verplaatsen tussen gebieden wat de overlevingskansen van populaties van soorten vergroot. De uitvoering van het MJPO ligt bij de provincies.

Bij de start van het MJPO in 2005 zijn 215 ecologische barrières als knelpunten aangewezen. In 2015 is binnen het MJPO gekeken naar de gevolgen van de nieuwe begrenzing van het Natuurnetwerk Nederland en veranderend beleid voor het programma en de rapportage. Onder het kabinet Rutte-I zijn de zogenoemde Robuuste Verbindingen (LNV, 2000) geschrapt, dit waren 7 strategieën gericht op vergroten, verbinden en verdichten van het natuurnetwerk Daarmee werd ook het resterende budget voor voorzieningen in deze zones ingetrokken. Nog bestaande knelpunten in de voormalige Robuuste Verbindingen worden daarom niet meer meegenomen in het huidige programma. Het MJPO beperkt zich nu tot de knelpunten die voor december 2015 zijn opgelost in de voormalige Robuuste Verbindingen en tot de knelpunten die opgelost zijn, danwel worden, met het budget van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Het MJPO bestaat daarmee nu uit 178 knelpunten. De provincies en het coördinatiepunt MJPO zullen in 2016 gezamenlijk in beeld brengen welke opgave er nog rest bij de 36 knelpunten in de voormalige Robuuste Verbindingen.

Begin 2015 (MJPO 2016) waren 99 van de gesignaleerde knelpunten geheel opgelost en 51 gedeeltelijk opgelost. Geheel opgelost betekent in dit geval dat alle benodigde maatregelen zijn getroffen om het betreffende knelpunt op te heffen. Gedeeltelijk opgelost zijn de knelpunten waar wel maatregelen zijn genomen, maar niet alle maatregelen die nodig zijn om het knelpunt volledig op te lossen. ProRail en Rijkswaterstaat zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma en doen dat in nauwe samenwerking met provincies.

Halen van de 2018 doelstelling

Naar verwachting zijn er in 2018, bij het aflopen van het MJPO-programma, 168 knelpunten opgelost. Dit is 78 % van het oorspronkelijk beoogde aantal van 215 op te lossen knelpunten, en 94 % van het herziene aantal van 178 knelpunten. Voor de resterende 10 knelpunten geldt dat zij na 2018 worden opgelost bij de uitvoering van grotere infraprojecten waarvan de realisatie pas na de looptijd van het MJPO zal plaatsvinden.

 Tot 2005 zijn bij rijkswegen ongeveer 440 faunapassages tot stand gebracht en circa 1100 bij provinciale wegen.

Tot 2005 zijn bij rijkswegen ongeveer 440 faunapassages tot stand gebracht en circa 1100 bij provinciale wegen.

Ontsnipperende maatregelen

Bij rijkswegen en provinciale wegen worden al sinds de jaren ’70 faunapassages gerealiseerd. In 1974 begon het (toenmalige) ministerie van Verkeer en Waterstaat dassentunnels onder rijkswegen aan te leggen. In 1988 kwamen twee grote natuurbruggen (ecoducten) over de A50 op de Veluwe gereed. Tot 2005 zijn bij rijkswegen ongeveer 440 faunapassages tot stand gebracht en circa 1100 bij provinciale wegen. Sinds 2005 worden faunapassages vooral bij nieuwbouwprojecten aangelegd. Ook zijn er op lokaal niveau faunapassages aangelegd door gemeenten en natuurbeschermende organisaties. Een landelijk overzicht van dergelijke lokaal geïnitieerde faunapassages ontbreekt echter waardoor ze niet zijn opgenomen in deze indicator.

Faunapassages effectief voor migratie dieren

Inventarisaties laten zien dat de meeste faunapassages door verschillende diersoorten worden gebruikt. Het is inmiddels aangetoond dat faunapassages – in combinatie met de faunarasters – sterfte door aanrijdingen onder fauna sterk kunnen terugdringen. Ook hebben deze verbindingen er toe geleid dat soorten hun areaal hebben uitgebreid of leeggeraakte gebieden weer hebben gekoloniseerd. Het is niet precies bekend welk effect de faunapassages hebben op de levensvatbaarheid van de dierpopulaties. Modelberekeningen tonen aan dat de faunapassages op veel plekken een noodzaak zijn om populaties op de lange termijn te laten voortbestaan. Op dit moment zijn er echter nog maar een beperkt aantal studies uitgevoerd die dit ook in het veld aantonen.

Referenties

  • MJPO (2016), Jaarverslag 2015. Meerjarenprogramma Ontsnippering. Utrecht : Ministerie van Infrastructuur en Milieu
  • IenM (2012), Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu
  • LNV (2000). Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur. Nota Natuur, Bos en Landschap in de 21e eeuw. Ministerie van Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Den Haag.
  • VenW (2004) Meerjarenprogramma Ontsnippering. Den Haag. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Naam van het gegeven

Ontsnipperende maatregelen bij infrastructuur

Omschrijving

Aantal knelpunten in de ruimtelijke samenhang NNN en overige natuurgebieden als gevolg van barrières door infrastructuur. Cumulatief aantal faunapassages bij rijkswegen op 1 januari 2014 en het aantal faunapassages bij provinciale wegen op 1 januari 2014

Verantwoordelijk instituut

Alterra Wageningen UR (Edgar van der Grift en Marlies Sanders)

Berekeningswijze

In deze indicator worden alleen de faunapassages langs rijkswegen en provinciale wegen beschouwd. Voor de grafieken zijn gegevens over de genomen maatregelen gebruikt en (indien dit uit de informatie afleidbaar was) de aantallen faunapassages.De gegevens zijn afkomstig van het programmabureau MJPO (voor rijkswegen) en de provincies (voor provinciale wegen).De wijze waarop faunapassages worden geregistreerd verschilt per provincie. In enkele gevallen zijn de aantallen geschat, maar meestal is er wel een registratie van het aantal en de aard van faunapassages, vaak ten behoeve van het beheer.Van de provincie Zuid-Holland zijn geen nieuwe gegevens bekend. Voor die provincie zijn de cijfers gebruikt van 2012.Er is getracht zoveel mogelijk een zelfde definitie te hanteren voor faunapassages. Loopplanken onder bruggen aan beide zijden van het water zijn, indien dit uit de informatie afleidbaar was, als een enkele faunapassage geteld. Ook een combinatie van aaneengesloten maatregelen op een zelfde locatie (bijvoorbeeld een geheel van faunaduikers en looprichels) zijn, indien dit uit de informatie afleidbaar was, als een enkele faunapassage geteld.

Basistabel

Zie tabblad figuurdata onder Download figuurdata

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

Geen

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Ministerie van Infrastructuur en Milieu. (2011). Ontwerp Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig, Den HaagMinisterie van Economische Zaken. (2013). Natuurpact ontwikkeling en beheer van natuur in Nederland, Den HaagBrandjes, G.J.,R. van Eekelen, K. Krijgsveld en G.F.J. Smit (2002). Het gebruik van faunabuizen onder Rijkswegen. Resultaten literatuur- en veldonderzoek. DWW Ontsnipperingsreeks deel 43Grift, E.A. van der, F.G.W.A. Ottburg en J. Dirksen (2009) Het gebruik van Natuurbrug Zanderij Crailoo door mens en dier, Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 1906MJPO (2013) Leidraad Faunavoorzieningen bij Infrastructuur plus bijlagenMJPO (2015) Jaarverslag 2014. Meerjarenprogramma Ontsnippering MJPO (2016) Jaarverslag 2015. Meerjarenprogramma Ontsnippering

Betrouwbaarheidscodering

B voor rijkswegen (MJPO) D voor provinciale wegen.