Balans van de Leefomgeving

In gemiddelde en droge zomers is in gebieden met wateraanvoer vanuit het hoofdwatersysteem de waterbeschikbaarheid meestal toereikend

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

Watertekort en zoetwaterbeschikbaarheid korte termijn (2021)
  • Balans voor de leefomgeving 2016
Het beleid is erop gericht om, onder normale omstandigheden, zoveel mogelijk aan de behoeften van watergebruikers te voldoen. In normale en in droge jaren kunnen de meeste gebruikers van voldoende zoet water worden voorzien.
Watertekort en zoetwaterbeschikbaarheid lange termijn (2050)
  • Balans voor de leefomgeving 2016
De beleidsopgave van het Deltaprogramma Zoetwater, zowel potentiele zoetwatertekorten als kosteneffectieve oplossingen na 2021, is nog niet vastgesteld.

Zoetwatervoorziening in gebieden met wateraanvoer vanuit het hoofdwatersysteem meestal toereikend

Ongeveer driekwart van Nederland kan vanuit het hoofdwatersysteem (Rijn, Maas en het IJsselmeer) worden voorzien van zoetwater. Delen van de hogere zandgronden in het oosten en zuiden en delen van Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden zijn geheel aangewezen op neerslag en op het in het gebied aanwezige grondwater. In gemiddelde en droge zomers is in gebieden met wateraanvoer vanuit het hoofdwatersysteem de waterbeschikbaarheid meestal toereikend. In droge zomers (en soms ook in gemiddelde zomers) is in gebieden zonder wateraanvoer vanuit het hoofdwatersysteem (zoals de hoge zandgronden), de waterbeschikbaarheid niet toereikend voor alle functies. Droge zomers komen gemiddeld 1 maal in de 10 jaar voor.

De zoetwatervoorziening omvat het hoofdwatersysteem (grote rivieren en meren) en de regionale oppervlakte- en grondwatersystemen. Het Rijk is verantwoordelijk voor het beheer van het hoofdwatersysteem en de zoetwateraanvoer naar de regio’s. Provincies, waterschappen en gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beheer en gebruik van het regionale water.

Als er sprake is van een watertekort in het hoofdwatersysteem komt de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) in actie. Als er gedurende het droogteseizoen een watertekort dreigt, verspreidt de LCW een droogtemonitor. Hierin staat hoeveel water er door de rivieren stroomt, hoe groot het tekort aan neerslag is en welke maatregelen getroffen worden. De nationale verdringingsreeks geeft in deze situatie de prioriteiten voor de verschillende watervragers en bepaalt daarmee de verdeling van het beschikbare zoete water. Door de manier van prioriteren, is voor de betrokken watervragers (sectoren/gebruiksfuncties) op voorhand de waterbeschikbaarheid duidelijk en kunnen zij daarop anticiperen.

Beleidsdoel: in 2050 een robuuste, duurzame en klimaatbestendige zoetwatervoorziening.

Zoetwater is naast Waterveiligheid en Ruimtelijke Adaptatie één van drie thema’s van het Deltaprogramma. Doel van het Deltaprogramma Zoetwater is dat de zoetwatervoorziening ook in de toekomst (2050) duurzaam en robuust is en (grotere) extremen van het klimaat veerkrachtig opgevangen kunnen worden. Zoals hierboven is aangegeven is het aanbod van zoetwater niet altijd toereikend voor de zoetwatervraag. De in het kader van het Deltaprogramma opgestelde Deltascenario’s (Deltares e.a. 2013) laten zien dat in de toekomst vaker watertekorten kunnen optreden door klimaatverandering, verzilting en sociaaleconomische ontwikkelingen.
In de deltabeslissing zoetwater is de beleidsopgave voor zoetwater geformuleerd (IenM en EZ 2014). De voorkeurstrategie Zoetwater is per deelgebied (regio’s West Nederland, IJsselmeergebied, Hoge Zandgronden, Rivieren, Zuidwestelijke Delta, Wadden) uitgewerkt. Maatregelen om de zoetwaterbeschikbaarheid te verbeteren (in de periode tot en met 2021) zijn opgenomen in het Deltaplan zoetwater. De beleidsopgave na 2021 wordt nog bezien (IenM en EZ 2014).

In 2021 zal voor alle deelgebieden (regio’s) en het hoofdwatersysteem de waterbeschikbaarheid zijn afgesproken en vastgelegd. Dit betreft de beschikbaarheid van zoetwater en de kans op watertekorten in een bepaald gebied, in normale en droge situaties. De waterbeschikbaarheid heeft betrekking op oppervlaktewater en grondwater en betreft de kwantiteit van het water en waar relevant ook de kwaliteit van het water. De intentie is om zoetwatergebruikers transparantie, voorspelbaarheid en handelingsperspectief te bieden waar het gaat om zoetwater beschikbaarheid.
In de Knelpunten analyse zoetwater is uitgaande van Deltascenario’s verkend in welke regio’s zoetwatertekorten kunnen optreden en waarom (Deltares 2012). De belangrijkste oorzaken voor het optreden van zoetwatertekorten zijn (zowel nu als in de toekomst);

  • gebieden zonder mogelijkheid voor aanvoer van zoetwater (zuidwestelijk estuariumgebied, hoge zandgronden),
  • er is onvoldoende water beschikbaar in rivieren en kanalen (zoals in de Brabantse kanalen);
  • de voorraad is overvraagd en/of raakt uitgeput (IJsselmeer)
  • de inlaatpunten raken te verzilt (Gouda en Bernisse).

Uit modelberekeningen blijkt dat als eerste ‘geen zoetwateraanvoer’ problemen veroorzaakt en pas dan ‘te weinig’ of ‘te krap’. Te zout is maar in een paar gebieden hoofdoorzaak.

Mede op basis van deze potentiële zoetwatertekorten is in het Deltaprogramma Zoetwater een voorkeurstrategie zoetwater opgesteld; met maatregelen per zoetwaterregio. De effecten van deze maatregelen zijn bezien (Deltares 2014). Ook zijn potentiële veranderingen in het hoofdwatersysteem bezien (‘stresstest zoetwater’). Geconcludeerd is dat de voorkeurstrategie zoetwater robuust is, wel zijn verbeteringen van het modelinstrumentarium mogelijk (Deltares 2015).

Effectiviteit van het zoetwaterbeleid nog niet vast te stellen

De voortgang van maatregelen (zoals voorzien in het Deltaplan Zoetwater) wordt gevolgd. Of deze maatregelen toereikend zijn, kan pas na verloop van tijd worden vastgesteld. Dit is afhankelijk van ontwikkelingen in het hoofdwatersysteem, klimaatverandering, sociaaleconomische ontwikkelingen en verzilting. De beleidsopgave van het Deltaprogramma Zoetwater na 2021 is nog niet vastgesteld. Naast het vaststellen van potentiële zoetwatertekorten, waarvoor nog geen maatregelen voorzien zijn, zal het gaan om het vinden van kosteneffectieve oplossingen voor deze tekorten. In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de beschikbaarheid van doelen, beleidsopgave en indicatoren.
Tabel 1. Deltaprogramma Zoetwater ; beschikbaarheid van doelen, beleidsopgave, indicatoren

  Strategische doelen Operationele doelen Beleidsopgave Voortgang indicatoren Effectiviteit indicatoren
Zoetwater hoofdwater en regionaal watersysteem Ja*1 Nog niet vastgesteld Na 2021 nog vast te stellen*2 Ja*2 Nog niet vastgesteld
*1 Deltabeslissing zoetwater in Deltaprogramma 2015 (IenM en EZ 2014)*2 Deltaprogramma 2016 (IenM en EZ 2015)

Referenties

Naam van het gegeven

Watertekort en zoetwatervoorziening

Omschrijving

Zoetwatervoorziening hoofdwatersysteem (grote rivieren en meren), regionale oppervlakte- en grondwatersystemen en Deltaprogramma Zoetwater mbt zoetwatervoorziening in de toekomst (2050)

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving; auteur: Ron Franken