Balans van de Leefomgeving
Balans van de Leefomgeving 2017

Doelstelling Meerjarenprogramma Ontsnippering voor 2018 in zicht

U bekijkt momenteel een archief-versie van deze indicator. Deze indicator is inmiddels geactualiseerd. De actuele versie kunt u hier bekijken.

Sinds 2005 loopt het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO; VenW 2004). Het MJPO is gericht op de opheffing van infrastructurele barrières in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) die worden veroorzaakt door de bestaande rijksinfrastructuur zoals wegen, waterwegen en spoorlijnen. Om deze knelpunten op te heffen worden faunapassages aangelegd, zoals ecoducten, ecoduikers, faunatunnels, boombruggen en hop-overs. Hierdoor kunnen dieren zich verplaatsen tussen gebieden wat de overlevingskansen van populaties van soorten vergroot. Rijkswaterstaat en ProRail voeren het MJPO uit, in opdracht van de Rijksoverheid en onder regie van de provincies.

Naar verwachting zijn er in 2018, bij het aflopen van het Meerjarenprogramma Ontsnippering, 168 knelpunten opgelost.

Naar verwachting zijn er in 2018, bij het aflopen van het Meerjarenprogramma Ontsnippering, 168 knelpunten opgelost

Ongeveer twee-derde van de knelpunten rijksinfrastructuur geheel opgelost

In 2016 (MJPO 2017) waren er in totaal 107 van de gesignaleerde knelpunten geheel opgelost en 44 gedeeltelijk opgelost. Geheel opgelost betekent in dit geval dat alle benodigde maatregelen zijn getroffen om het betreffende knelpunt op te heffen. Gedeeltelijk opgelost zijn de knelpunten waar wel maatregelen zijn genomen, maar niet alle maatregelen die nodig zijn om het knelpunt volledig op te lossen.

Bij de start van het MJPO in 2005 zijn 215 ecologische barrières als knelpunten aangewezen. In 2015 is binnen het MJPO gekeken naar de gevolgen van de nieuwe begrenzing van het Natuurnetwerk Nederland en veranderend beleid voor het programma en de rapportage. Onder het kabinet Rutte-I zijn de zogenoemde Robuuste Verbindingen (LNV, 2000) geschrapt. Nog bestaande knelpunten in de voormalige Robuuste Verbindingen worden daarom niet meer meegenomen in het huidige programma. Het MJPO beperkt zich nu tot de knelpunten die voor december 2015 zijn opgelost in de voormalige Robuuste Verbindingen en tot de knelpunten die opgelost zijn, danwel worden, met het budget van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het MJPO bestaat daarmee nu uit 178 knelpunten. De provincies en het coördinatiepunt MJPO zijn in 2016 gestart om in beeld brengen welke opgave er nog rest bij de 36 knelpunten in de voormalige Robuuste Verbindingen. Op basis hiervan verwachten zij in 2017 een definitief besluit te kunnen nemen over het aanpassen van de lijst van knelpunten in de voormalige Robuuste Verbindingen binnen het MJPO.

Halen van de 2018 doelstelling

Naar verwachting zijn er in 2018, bij het aflopen van het MJPO-programma, 159 knelpunten opgelost. Dit is 74 % van het oorspronkelijk beoogde aantal van 215 op te lossen knelpunten, en 89 % van het herziene aantal van 178 knelpunten. Voor de resterende 19 knelpunten geldt dat 12 geheel en 7 gedeeltelijk na 2018 worden opgelost in samenhang met de uitvoering van grotere infraprojecten waarvan de realisatie pas na de looptijd van het MJPO zal plaatsvinden.

Tot 2017 zijn bij rijkswegen 661 faunapassages tot stand gebracht.

Tot 2017 zijn bij rijkswegen 661 faunapassages tot stand gebracht
Tot 2017 zijn bij provincialewegen ruim 1400 faunapassages tot stand gebracht.

Tot 2017 zijn bij provincialewegen ruim 1400 faunapassages tot stand gebracht

Ontsnipperende maatregelen

Bij rijkswegen en provinciale wegen worden al sinds de jaren ’70 faunapassages gerealiseerd. In 1974 begon het (toenmalige) ministerie van Verkeer en Waterstaat dassentunnels onder rijkswegen aan te leggen. In 1988 kwamen twee grote natuurbruggen (ecoducten) over de A50 op de Veluwe gereed. Tot 2005 zijn bij rijkswegen ongeveer 440 faunapassages tot stand gebracht en circa 1100 bij provinciale wegen. Sinds 2005 worden faunapassages vooral bij nieuwbouwprojecten aangelegd. Inmiddels zijn er 661 faunapassages bij rijkswegen en ruim 1400 bij provinciale wegen. Ook zijn er op lokaal niveau faunapassages aangelegd door gemeenten en natuurbeschermende organisaties. Een landelijk overzicht van dergelijke lokaal geïnitieerde faunapassages ontbreekt echter waardoor ze niet zijn opgenomen in deze indicator.

Faunapassages effectief voor migratie dieren

Inventarisaties laten zien dat de meeste faunapassages door verschillende diersoorten worden gebruikt. Het is inmiddels aangetoond dat faunapassages – in combinatie met de faunarasters – sterfte door aanrijdingen onder fauna sterk kunnen terugdringen. Ook hebben deze verbindingen er toe geleid dat soorten hun areaal hebben uitgebreid of leeggeraakte gebieden weer hebben gekoloniseerd. Het is niet precies bekend welk effect de faunapassages hebben op de levensvatbaarheid van de dierpopulaties. Modelberekeningen tonen aan dat de faunapassages op veel plekken een noodzaak zijn om populaties op de lange termijn te laten voortbestaan. Op dit moment zijn er echter nog maar een beperkt aantal studies uitgevoerd die dit ook in het veld aantonen.
Ook in het water richt het beleid zich op het oplossen van barrières voor migratie. Trekvissen kunnen vanuit zee of de grote rivieren slechts weinig beken en polderwater bereiken door de aanwezigheid van stuwen en gemalen. Met de aanleg van vispassages zijn enkele rivieren en beken bereikbaar gemaakt. De komende jaren worden nog vele vispassages aangelegd. [http://www.clo.nl/indicatoren/nl1350-vispassages]

Referenties

  • MJPO (2017), Jaarverslag 2016. Meerjarenprogramma Ontsnippering. Utrecht : Ministerie van Infrastructuur en Milieu
  • IenM (2012), Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu
  • LNV (2000). Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur. Nota Natuur, Bos en Landschap in de 21e eeuw. Ministerie van Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Den Haag.
  • VenW (2004) Meerjarenprogramma Ontsnippering. Den Haag. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Naam van het gegeven

Ontsnipperende maatregelen bij infrastructuur

Omschrijving

Aantal knelpunten in de ruimtelijke samenhang NNN en overige natuurgebieden als gevolg van barrières door infrastructuur. Cumulatief aantal faunapassages bij rijkswegen op 1 januari 2014 en het aantal faunapassages bij provinciale wegen op 1 januari 2014

Verantwoordelijk instituut

Alterra Wageningen UR (Edgar van der Grift, Maarten Storm, Marlies Sanders)

Berekeningswijze

In deze indicator worden alleen de faunapassages langs rijkswegen en provinciale wegen beschouwd. Voor de grafieken zijn gegevens over de genomen maatregelen gebruikt en (indien dit uit de informatie afleidbaar was) de aantallen faunapassages.De gegevens zijn afkomstig van het programmabureau MJPO (voor rijkswegen) en de provincies (voor provinciale wegen).De wijze waarop faunapassages worden geregistreerd verschilt per provincie. In enkele gevallen zijn de aantallen geschat, maar meestal is er wel een registratie van het aantal en de aard van faunapassages, vaak ten behoeve van het beheer.Niet alle provincies hebben recente gegevens over faunapassages beschikbaar gesteld. Voor de provincie Zuid-Holland zijn de cijfers gebruikt van 2012. Voor Noord Holland en Noord Brabant zijn de cijfers van 2014 gebruikt.Er is getracht zoveel mogelijk een zelfde definitie te hanteren voor faunapassages. Loopplanken onder bruggen aan beide zijden van het water zijn, indien dit uit de informatie afleidbaar was, als een enkele faunapassage geteld. Ook een combinatie van aaneengesloten maatregelen op een zelfde locatie (bijvoorbeeld een geheel van faunaduikers en looprichels) zijn, indien dit uit de informatie afleidbaar was, als een enkele faunapassage geteld.

Basistabel

Zie tabblad figuurdata onder Download figuurdata

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

Geen

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Ministerie van Infrastructuur en Milieu. (2011). Ontwerp Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig, Den HaagMinisterie van Economische Zaken. (2013). Natuurpact ontwikkeling en beheer van natuur in Nederland, Den HaagBrandjes, G.J.,R. van Eekelen, K. Krijgsveld en G.F.J. Smit (2002). Het gebruik van faunabuizen onder Rijkswegen. Resultaten literatuur- en veldonderzoek. DWW Ontsnipperingsreeks deel 43Grift, E.A. van der, F.G.W.A. Ottburg en J. Dirksen (2009) Het gebruik van Natuurbrug Zanderij Crailoo door mens en dier, Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 1906MJPO (2013) Leidraad Faunavoorzieningen bij Infrastructuur plus bijlagenMJPO (2015) Jaarverslag 2014. Meerjarenprogramma Ontsnippering MJPO (2016) Jaarverslag 2015. Meerjarenprogramma Ontsnippering

Betrouwbaarheidscodering

Schatting gebaseerd op een groot aantal (zeer accurate) metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is. Voor Rijkswegen (MJPO) Schatting gebaseerd op een aantal metingen, expert judgement, een aantal relevante feiten of gepubliceerde bronnen terzake. Voor provinciale wegen.