Waarden adresseren in het planproces

Welke overheidsinstantie bevoegd is om over de ruimtelijke ingreep met consequenties voor erfgoed te beslissen, verschilt per situatie. In veel gevallen is het de gemeente. Onderdeel van het ruimtelijk beleid vormen gebiedsgerichte overzichten van karakteristieken, aanwezige leefomgevingswaarden van erfgoed en een beleidsambitie hoe vanuit de huidige situatie de leefomgevingswaarden zich zouden moeten ontwikkelen. Het gebiedsgerichte overzicht is gebaseerd op het oordeel van deskundigen op het vlak van cultureel erfgoed en ruimtelijke kwaliteit, rekening houdend met het perspectief van inwoners en gebruikers. Onderdeel van het beleid is een sturingsfilosofie hoe de beleidsambitie te bereiken.

Onderdeel van het initiatief is het bestuderen van de (beleids-)kaders over vastgelegde leefomgevingswaarden en het oordeel van deskundigen hierover. Initiatiefnemers treden met belanghebbenden en omgeving in overleg om te bezien hoe men aankijkt tegen het initiatief. De initiatiefnemers benaderen het bevoegd gezag (behalve in het geval er geen vergunningen nodig zijn).

Als een initiatief niet past binnen het omgevingsplan en andere geldende kaders – zoals bij meer grootschalige plannen al snel het geval is - wordt onderzocht of de doelen van de initiatiefnemers passend zijn bij de hogere beleidsdoelen (ambities). Of er wordt bekeken in hoeverre voldoende aangrijpingspunten in het initiatief aanwezig zijn om het passend te maken.

Als het plan als een gedeelde opgave wordt aangemerkt, worden uitgangspunten en ambities voor de verdere planvorming opgesteld. De beleidskaders worden naar aanleiding van de beoogde afwijking tegen het licht gehouden. Dit kan een aanleiding zijn om een traject in gang te zetten om deze aan te passen. Afhankelijk van de opgave en wie het bevoegd gezag is, kan een gemeentelijke adviescommissie en/of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed worden geraadpleegd.

Onderdeel van een positief besluit vormen de beschrijving van de gedeelde opgave, de uitgangspunten en ambities inclusief een ruwe schets van de planning, risico’s en maatschappelijke kosten en baten (kwalitatief, ordegrootte). Daarnaast worden afspraken vastgelegd voor het verdere proces, zoals benodigde onderzoeken, ontwerpstappen, samenwerking tussen de initiatiefnemer met het bevoegd gezag, het participatieproces en andere manieren waarop bewoners en andere gebruikers zoveel mogelijk zeggenschap krijgen over de eigen leefomgeving.

Bij grote ontwikkelingen kan een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) onderdeel zijn van de gevraagde onderzoeken.

Aan de hand van ontwerpend onderzoek worden verschillende oplossingsrichtingen verkend om het programma van wensen in te passen, rekening houdend met de geconstateerde leefomgevingswaarden. Per oplossingsrichting wordt aangegeven welke leefomgevingswaarden benadrukt worden en wat de gevolgen zijn in termen van kosten, baten en risico’s (dit kan ook kwalitatief of in grootteordes). Op basis hiervan kan een voorkeursrichting gekozen worden en een schetsontwerp worden gemaakt, maar ook kunnen de verschillende oplossingsrichtingen in verschillende (schetsmatige) ontwerpvarianten nog naast elkaar blijven bestaan. De ontwerpvarianten worden gedeeld met de omgeving en kunnen onderdeel zijn van een participatieproces.

Vooroverleg kan plaatsvinden in verschillende ronden, en variëren van een klein overleg tot een breed vooroverleg. De ontwerpvarianten worden op basis van de (beleids)kaders (bijvoorbeeld op het vlak van erfgoed en ruimtelijke kwaliteit) en de in het planproces geformuleerde uitgangspunten en ambities onderworpen aan een ‘botsproef’. Ook wordt door de initiatiefnemer en zijn adviseurs afgestemd met andere overheden, (maatschappelijke) organisaties, nutsbedrijven en dergelijke.

Onderdeel van het vooroverleg is ook het overleg met de gemeentelijke adviescommissie. De commissie stelt op basis van de behandeling een preadvies op aan het college van Burgemeester & Wethouders. Als het brede vooroverleg inclusief het preadvies van de gemeentelijke adviescommissie positief is, wordt de volgende stap gezet. In andere gevallen dient eerst het schetsontwerp te worden verbeterd.

Het voorlopig ontwerp is maatvast en technisch en financieel uitvoerbaar in uitvoering en beheer. Het bevoegd gezag controleert of de adviezen uit het brede vooroverleg zijn verwerkt. Als dit het geval is, wordt het voorlopig ontwerp vrijgegeven voor de inspraak.

De zienswijzen die naar aanleiding van de inspraak zijn ingediend, worden door het bevoegd gezag verzameld. In overleg met de initiatiefnemer en zijn adviseurs worden de zienswijzen beantwoord in een reactienota.

Ook worden allerlei benodigde (bijvoorbeeld bouwkundige) onderzoeken ten behoeve van het vergunningstraject uitgevoerd.

Wanneer het bevoegd gezag de aanvraag heeft ontvangen, stuurt het de aanvrager een bericht waarin onder andere de procedure staat beschreven. Bij de indiening wordt gecontroleerd of alle noodzakelijke toestemmingen zijn aangevraagd en de aanvraag volledig is. Het bevoegd gezag maakt de aanvraag of haar ontwerpbesluit publiekelijk kenbaar.

De beleidsadviseurs van het bevoegd gezag (eventueel met adviseurs van de initiatiefnemer) bereiden voor het college van B&W de besluitvorming over het plan inclusief eventuele reserveringen van publieke middelen (bij grote ruimtelijke opgaven) voor. Als het plan afwijkt van de eerdere besluiten wordt hiervan in het ontwerpbesluit expliciet melding van gemaakt. Het ontwerpbesluit wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de gemeenteraad.