Natuurlijk Kapitaal Nederland | natuur & economie verbinden

Behoud ecosysteemdiensten vereist vernieuwing in aansturing handelsketens van tropische producten

cocoa farming
4 juni 2015 – Met een goede aansturing van internationale handelsketens van grondstoffen kunnen overheden en marktpartijen bijdragen aan bescherming van ecosysteemdiensten in tropische gebieden. Daarbij gaat het niet alleen om de instandhouding van de productie voor Nederland, maar ook om diensten als koolstofopslag en schoon water voor de lokale bevolking. Dat stelt LEI Wageningen UR in een onderzoek naar de handelsketens van cacao, soja en palmolie.

Nederland is een van de grootste importeurs en exporteurs van sojaproducten in de Europese Unie, de op één na grootste importeur van ruwe palmolie ter wereld en een belangrijke importeur van palmpitschroot (veevoer). Die grote rol geeft Nederland kansen om de handelsketens te beïnvloeden. Via allerlei initiatieven voor duurzame productie, bijvoorbeeld van tropisch hout, gebeurt dat ook al. De gedachte is dat deze ook kunnen worden ingezet voor ecosysteemdiensten.

Het LEI heeft onderzocht op welke manier bestuurlijke innovaties plaatsvinden in de aansturing (governance) van de handelsketens. Daarvoor bekeken de onderzoekers acht initiatieven voor duurzame productie en handel in tropische grondstoffen. Voorbeelden zijn het Nederlandse inkoopbeleid voor hout, het Initiatief Duurzame Handel (IDH) voor het stimuleren van publiek-private samenwerking en de betalingsmechanismen voor koolstofopslag in bossen.

Marktstandaarden bieden kans voor ecosysteemdiensten

Het blijkt dat veel keteninitiatieven opgebouwd zijn rondom marktstandaarden voor duurzame productie, zoals FSC en PEFC voor hout en RSPO voor palmolie. Vaak wordt daarin al aandacht geschonken aan ecosysteemdiensten, maar impliciet en onvolledig. Zo noemt het IDH-initiatief in haar strategie het nut van ecosysteemdiensten niet expliciet. Maar indirect weer wel, want IDH maakt bijvoorbeeld bij het stimuleren van duurzame cacaoproductie gebruik van het UTZ-Certified systeem. Dit verwijst op zijn beurt naar de Good Agricultural Practices (GAP) waarin bijvoorbeeld de ecosysteemdienst ‘natuurlijke gewasbescherming’ wordt benoemd. Tot de GAP behoort ook het beschermen van delen van een productiegebied met waardevolle natuur. Zulke landschapselementen kunnen een rol spelen bij het leveren van ecosysteemdiensten, maar die relatie wordt niet expliciet benoemd.

De marktstandaarden zijn doorgaans breed geaccepteerd en worden steeds meer gebruikt in de internationale handel. Verbeterprocessen zijn goed georganiseerd en belanghebbenden zijn vertegenwoordigd in de besluitvorming. Daarmee bieden de standaarden prima mogelijkheden voor bestuurlijke vernieuwing gericht op het behoud van ecosysteemdiensten. De onderzoekers bevelen aan om in de principes en criteria van bestaande standaarden explicieter aandacht te gaan schenken aan ecosysteemdiensten. Zo zou in de GAP ‘natuurlijke bestuiving’ expliciet benoemd kunnen worden als ecosysteemdienst van de te beschermen landschapselementen.

Naar een systematische beleidsaanpak voor ecosysteemdiensten

In het huidige Nederlandse beleid wordt behoud van ecosysteemdiensten en natuurlijk kapitaal expliciet benoemd. Er is echter geen sprake van een volledig doordachte en systematische beleidsaanpak om ecosysteemdiensten via handelsketens te beschermen en te stimuleren. De overheid zou een duidelijkere beleidsstrategie kunnen ontwikkelen waarin het belang en de rol van ecosysteemdiensten in handelsketens expliciet wordt gemaakt.

Met een mix van beleidsinstrumenten kan de Nederlandse overheid meer rekening houden met ecosysteemdiensten. Bij duurzaam inkopen kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het uitbreiden van de voorwaarden met expliciete aandacht voor ecosysteemdiensten. Daarbij is het nodig om alle betrokkenen in de handelsketens en maatschappelijke en consumentenorganisaties te betrekken. Het open consultatieproces rondom het opstellen van de voorwaarden voor houtinkoop is daar een goed voorbeeld van.

Daarnaast kan de overheid financiële maatregelen inzetten voor het behoud van ecosysteemdiensten. Het aanbieden van gecertificeerde producten gaat gepaard met extra kosten, resulterend in een ongelijke marktpositie. Fiscale prikkels en lagere importtarieven voor duurzaam geproduceerde grondstoffen kunnen helpen om dit te overwinnen.

Natuurlijk Kapitaal Nederland

Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Planbureau voor de Leefomgeving voor het project Natuurlijk Kapitaal Nederland (NKN). De resultaten vormen een bouwsteen voor de eindconclusies van dit project.

Meer informatie