Natuurlijk Kapitaal Nederland | natuur & economie verbinden

Certificeren van handelsstromen helpt om natuurlijk kapitaal in de tropen te beschermen

cacao vrucht7 april 2016 – In Nederland geïmporteerde grondstoffen zoals soja, palmolie, cacao en tropisch hout zijn steeds vaker gecertificeerd volgens internationale marktstandaarden voor duurzame productie. Gecertificeerde productie houdt beter rekening met het natuurlijk kapitaal. Dat levert allerlei maatschappelijke baten op, zoals het verminderen van milieuverontreiniging, gezondheidsschade en klimaatverandering. Maar voor de producenten zijn de financiële baten vaak beperkt. Dit belemmert het verder opschalen van duurzame productie. Naast certificering moet daarom ook naar andere oplossingen worden gezocht, zowel vanuit de markt als het beleid.

De productie van tropische grondstoffen gaat vaak gepaard met milieudruk en ontbossing. Hierdoor gaan natuurlijk kapitaal en de diensten die het levert verloren. Een voorbeeld is het verlies van bos, waardoor ook diensten als houtproductie en koolstofopslag verdwijnen.

Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft onderzocht wat de mogelijkheden zijn om via duurzame handelsstromen het natuurlijk kapitaal in de productiegebieden beter te beheren. Voor het onderzoek is een analyse gemaakt van de financiële en maatschappelijke kosten en baten van gecertificeerde versus conventionele productie.

Kosten en baten duurzame productie scheef verdeeld

Uit de kosten-batenanalyses blijkt dat gecertificeerde productie, met een positief effect op het natuurlijk kapitaal, verschillend uit kan pakken voor afzonderlijke betrokkenen, zoals producenten, de lokale bevolking en de wereldwijde bevolking. Voor de producent kan een gecertificeerde productiewijze per saldo financiële voordelen opleveren. Bijvoorbeeld bij grote cacaoplantages is het overstappen van monoculturen naar schaduwteelt voordelig. Daar neemt de opbrengst van cacao weliswaar af, maar door de aanplant van bomen verbetert de bodemkwaliteit en nemen de kosten voor bestrijdingsmiddelen en bemesting af. En er kunnen andere inkomsten bijkomen, zoals hout en fruit. Samen weegt dat op tegen de hogere kosten voor certificering en aanpassingen in de bedrijfsvoering.

Het certificeren en toepassen van marktstandaarden levert echter niet altijd directe financiële baten op. Producenten van soja bijvoorbeeld maken kosten voor beter beheer en dat levert minder milieu- en gezondheidsschade in de omgeving. Maar ze zien deze maatschappelijke baten voor de lokale bevolking niet terug in bijvoorbeeld hogere grondstofprijzen.

Het tegengaan van ontbossing is in bijna alle duurzaamheidsstandaarden een belangrijk criterium. Dat levert verschillende maatschappelijke baten op. Voor de mondiale bevolking gaat het vooral om het behoud van koolstofopslag in behouden bosecosystemen. De behouden bossen betekenen ook een bron van voedsel, brandstof en materialen voor lokale, zelfvoorzienende bevolkingsgroepen. De monetaire waarde van deze ecosysteemdiensten is echter laag, wat onder andere komt door het lage welvaartsniveau van deze groep belanghebbenden.

Nieuwe wegen naar duurzame productie en handel

Een van de kansen om bij de grondstofproductie beter rekening te houden met ecosysteemdiensten, is het explicieter opnemen van ecosysteemdiensten in de internationale marktstandaarden voor duurzame productie. De onderzochte standaarden bevatten al criteria die het behoud van een aantal ecosysteemdiensten ten goede komen, zoals bodemvruchtbaarheid en natuurlijke plaagbestrijding. Maar andere diensten, zoals bestuiving en waterbeheer, zijn nog onderbelicht en verdienen meer aandacht in de standaarden.

Een belangrijke optie voor het behoud van natuurlijk kapitaal is het voorkomen van ontbossing bij uitbreiding van het productieareaal. Het is echter de vraag of het certificeren van individuele boeren en producenten daarvoor het geschiktste middel is, want het proces van ontbossing speelt zich af op een hoger schaalniveau waarop individuele producenten weinig tot geen invloed hebben. Daarom is aanvullend ruimtelijk beleid nodig op een hogere schaal.

Tot slot vallen in de kosten-batenanalyses vooral de hoge baten op van koolstofopslag. Dit geeft kansen voor internationale marktoplossingen. De huidige marktprijzen voor handel in koolstof liggen stukken lager dan de maatschappelijke waarde van de behouden koolstofopslag. Om van deze markt een impuls uit te laten gaan zijn hogere prijzen nodig. Overheden kunnen daarbij een grote rol spelen door bijvoorbeeld het hanteren van strengere emissieplafonds waardoor er meer behoefte is aan compensatie.

Dit onderzoek maakt deel uit van het PBL-programma Natuurlijk Kapitaal Nederland dat de mogelijkheden verkent om de waarde van natuurlijk kapitaal mee te nemen in beleid en investeringsbeslissingen.

Meer informatie

Het uitgebreide engelstalige rapport van het onderzoek is binnenkort beschikbaar.