Natuurlijk Kapitaal Nederland | natuur & economie verbinden

Keurmerken bieden kans voor integratie van ecosysteemdiensten in handelsketens tropisch hout

Gerhard Elsner, hout certificering16 maart 2015 – Hoe kunnen ecosysteemdiensten een expliciete plek krijgen in de governance van handelsketens van tropisch hout? Het integreren van de diensten van de natuur in keurmerken voor duurzaam bosbeheer zoals FSC lijkt hiervoor een goede mogelijkheid te bieden. Daarvoor behoeft de term ecosysteemdiensten wel een expliciete en praktische uitwerking, waarbij niet alleen de economische maar ook de maatschappelijke waarde telt.

Het onderzoek naar ecosysteemdiensten en de governance van de tropische houtketens werd uitgevoerd door Alterra Wageningen UR. Hierbij gaat het om andere diensten dan enkel de productie van hout. Dat kunnen diensten zijn die vooral internationale maatschappelijke waarde hebben, zoals het vastleggen van koolstof. Een dergelijke dienst kan vermarkt worden en zo een bijdrage leveren aan het realiseren van duurzaam bosbeheer. Maar het kan ook gaan om diensten die vooral voor de lokale bevolking van belang zijn, zoals de levering van bosproducten zoals rotan of voedsel.

De onderzoekers hebben in detail gekeken naar enkele initiatieven die de aanvoerketens van tropisch hout willen verduurzamen: het overheidsbeleid voor Duurzaam Inkopen, het Initiatief Duurzame Handel (IDH) en het initiatief voor Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation (REDD+).

Keurmerken als basis

Opvallend is dat veel initiatieven gebruikmaken van al bestaande marktstandaarden voor duurzame productie, zoals het FSC-keurmerk. Deze standaarden genieten een breed vertrouwen om duurzaam beheer van het bos te definiëren en dat met een keurmerk zichtbaar te maken op de markt. Ze vormen als het ware een internationaal beschikbare faciliteit waar andere initiatieven gebruik van maken. Integratie van ecosysteemdiensten in de marktstandaarden lijkt dan ook een goede mogelijkheid om ecosysteemdiensten een explicietere plek te geven in de aansturing van handelsketens van tropisch hout. Daarbij kan het zowel gaan om aansturing via verschillende initiatieven uit de markt als via instrumenten van de overheid.

De onderzoekers benoemen een aantal acties die nodig zijn voor een succesvolle integratie:

  • Explicieter uitwerken van de term ecosysteemdiensten voor praktisch gebruik in marktstandaarden en productcertificering, waarbij zowel de economische als maatschappelijke waarde wordt meegenomen
  • Beter wetenschappelijk aantonen van de bijdrage van marktstandaarden en productcertificering aan het behoud en verbetering van ecosysteemdiensten
  • Opstellen van een internationale lijst van indicatoren voor sociale en ecologische impact, gerelateerd aan ecosysteemdiensten. Dit kan bijdragen aan het harmoniseren van de bestaande veelheid aan keurmerken
  • In overheidsinstrumenten explicieter aandacht geven aan ecosysteemdiensten, gebruikmakend van bijvoorbeeld fiscale prikkels; pilot studies over natural capital accounting en grondstofketens. Ook in de criteria voor Duurzaam inkopen kan expliciete aandacht worden gegeven aan ecosysteemdiensten.

Forest Certification of Ecosystem Services (ForCES)

Een aansprekend voorbeeld is het initiatief ForCES van FSC om ecosysteemdiensten van het bos een veel explicietere plek te geven in de standaard voor bosbeheer. Een daartoe uitgebreide standaard is op een aantal pilot sites uitgetest, in bijvoorbeeld Chili, Indonesië, Nepal en Vietnam.
ForCES zal in 2015 de nieuwe standaard beschikbaar stellen voor marktpartijen. Het is dan de vraag hoe deze standaard in de praktijk opgepakt gaat worden en of het betalen voor diensten van het bos anders dan enkel hout de komende jaren van de grond zal komen. Erkenning van de waarde van deze uitgebreidere standaard in bijvoorbeeld de criteria voor duurzaam inkopen door de overheid zou daarbij kunnen helpen.

Natuurlijk Kapitaal Nederland

Het onderzoek werd uitgevoerd voor het programma Natuurlijk Kapitaal Nederland (NKN) van het Planbureau voor de Leefomgeving, als onderdeel van het praktijkproject Handelsketens. De resultaten vormen een bouwsteen voor de eindconclusies van NKN.

Meer informatie