Natuurlijk Kapitaal Nederland | natuur & economie verbinden

Verdienmodellen voor natuur: leren van cultuur, onderwijs en zorg

Het Binnenhof7 april 2015 – Wat kan de natuursector leren van andere sectoren als het gaat om verdienen? In opdracht van Natuurlijk Kapitaal Nederland bestudeerde KWINK groep 21 verdienmodellen in cultuur, onderwijs en zorg. KWINK ontwikkelde ook een handvat waarmee natuurorganisaties nieuwe verdienmodellen kunnen beoordelen op geschiktheid en uitwerken voor eigen gebruik.

De zoektocht naar nieuwe verdienmodellen stelt natuurorganisaties voor flinke uitdagingen. Zo zijn de mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen bijvoorbeeld beperkt door specifieke natuurwetgeving zoals de Habitatrichtlijn, de ruimtelijke ordening en het eigendomsrecht. Diversiteit van financieringsarrangementen – collectieve financiering in combinatie met private tarifering – vraagt om een hybride organisatie. Dit kan leiden tot spanningen tussen de uiteenlopende publieke en private waarden van de organisatie.

Succes- en faalfactoren

KWINK onderzocht de succes- en faalfactoren van 21 hybride verdienmodellen en organisatievormen in de sectoren cultuur, onderwijs en zorg. KWINK verkende ook de toepasbaarheid voor natuur. Het gaat om voorbeelden op vier terreinen:

  • Vermarkten van bijproducten. Een voorbeeld is Van Gogh Museum Consultancy: het museum vermarkt haar expertise via betaalde adviesopdrachten.
  • Activering van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Een voorbeeld is de mogelijkheid tot financieel adopteren van een object bij museum Boerhaave, waarbij de gever een tegenprestatie ontvangt.
  • Intelligent opgezette samenwerkingsconstructies. Een voorbeeld is de introductie van het Hofvijver passe-partout door samenwerkende culturele instellingen in Den Haag.
  • Het aanboren van alternatieve financieringsbronnen en manieren om kosten te besparen. Een voorbeeld zijn broodfondsen als alternatieve verzekeringsvorm voor ondernemers. Is een dergelijk noodfonds denkbaar voor kwetsbare natuur?

Zelf aan de slag met nieuwe verdienmodellen

KWINK ontwikkelde een handvat waarmee natuurorganisaties en hun stakeholders zelf verdienmodellen kunnen selecteren en uitwerken. Centraal staat de gedachte dat een succesvol verdienmodel moet aansluiten op de externe en interne context van de organisatie. De externe context gaat erover welke actor op welke manier het handelen van een natuurorganisatie beïnvloedt en waarop deze invloed aangrijpt. Bijvoorbeeld bij Staatsbosbeheer bepaalt de Rijksoverheid (actor) met de Wet Markt en Overheid (manier) dat Staatsbosbeheer bij adviesdiensten de integrale kostprijs moet doorberekenen (waarop). De externe context bepaalt de beweegruimte van een (natuur)organisatie en daarmee de manier waarop een verdienmodel wel of niet kan functioneren.

De interne context gaat erover of een organisatie taakgericht is, zoals een natuurorganisatie die natuurbeheer als taak heeft en daar financiële middelen voor ontvangt, of marktgericht, zoals een commercieel bedrijf dat winstgericht is en daar de organisatiestructuur op baseert. Een ander aspect van de interne context is of de organisatie zelf de eigenschappen van haar producten bepaalt of dat zij haar capaciteit inzet voor een opdrachtgever die de kenmerken van het product bepaalt, zoals bij een adviesbureau. De interne context bepaalt in hoeverre de bestaande (natuur)organisatie een nieuwe activiteit kan accommoderen.

Meer informatie