Natuurverkenning 2010-2040

Maarten Hajer: Waarom een natuurverkenning?

Waarom een natuurverkenning?

Op zondagochtend loop of fiets ik graag door de Hollandse duinen. De weidsheid van de zee, de verstilde vennetjes, een ree, een konijn, een vos: in Nederland kan je op korte afstand van de stad door prachtige natuur lopen of fietsen. Die duinenrij is ook heel Hollands: het is niet alleen natuurschoon maar biedt ook bescherming tegen overstroming, het is een drinkwaterterrein en recreatiegebied. Een stapeling van functies, die heel goed met elkaar te combineren zijn.

Nederlandse natuur is een produkt van de mens

Nederland heeft een bijzondere en eigenaardige natuurtraditie: veel van onze mooiste natuur is ontstaan door menselijk ingrijpen. Denk aan de prachtige Weerribben en de Wieden in Overijssel (na de ontvening), de Oostvaardersplassen (na het droogleggen van de polder) of de Ooijpolder na de uitvoering van het ‘plan ooievaar’. Soms ontstaat natuur rond culturele artefacten. Ik denk bijvoorbeeld aan de Hollandse Waterlinie. Veel van die militaire forten hebben nu een nieuwe functie, als herberg, als galerie of als restaurant, waardoor het ook economisch aantrekkelijk is om ze te behouden. Vaak staat natuur niet zozeer tegenover cultuur, maar komt ze er uit voort.

Die relatie tussen natuur en cultuur geeft vaak ook spanning. Wie mag zeggen wat behouden moet blijven? Wie mag zeggen wat mooi is? Vaak laten we het in Nederland zover niet eens komen. Wij denken vaak heel functioneel over het landschap: het moet ons iets opbrengen. Waar het echt ingewikkeld wordt is wanneer cultuurlandschap plaats moet maken voor natuur. Wie bepaalt dan wat het meest van waarde is? Het landschap dat door generaties is geschapen of de natuurfunctie? Het zijn actuele vragen.

Nederland is een land van ontwikkelen en ondernemen. En als het om natuur en landschap gaat dan zit daar in Nederland een cultureel bepaalde scheppingsdrang achter. Of, zoals het gezegde gaat, ‘God created the world, but the Dutch created the Netherlands’. Onze omgeving is het product van wat we van de natuur willen. Dit landschap behouden als museumlandschap past eigenlijk niet bij het Nederlandse karakter. Moeten we die scheppingskracht weer aanspreken? Er worden tenslotte nieuwe dingen van het landschap gevraagd. Voor de ontwikkeling van biomassa, voor het vangen van wind, voor de recreatie (waarom hebben we in Nederland zo weinig mtb-routes voor de mountainbikers?), voor de waterberging. Het idee dat het landschap een functie heeft geeft het voor ons Nederlanders vaak een extra dimensie.

Natuur is kiezen

Je kunt uiteindelijk verschillende dingen willen met de natuur. Het is een plek waar we zeldzame planten- en diersoorten en zeldzame natuurgebieden kunnen beschermen. Maar het is ook een plek om te recreëren, te wandelen, te sporten of lekker op een terras een kop koffie te drinken. Natuur is de plek waar water gezuiverd wordt, koolstof wordt opgeslagen, waar het water naartoe kan als het hard heeft geregend en waar hout groeit voor bijvoorbeeld ons papier. En dan zijn er nog veel mensen die in of nabij de natuur willen wonen. Het is belangrijk om hierbij stil te staan, want veel mensen die bij het natuurbeleid of het natuuronderzoek betrokken zijn benaderen de natuur op een andere manier.

De Natuurverkenning is een project van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) waarin op verzoek van de regering een analyse wordt gemaakt van de rol en plaats van de natuur in Nederland: hoe we het nu doen, wat er op ons afkomt en wat we zouden kunnen willen. Het is prachtig dat wij dat in Nederland durven: nadenken over de toekomst van de natuur, niet alleen in termen van behoud maar ook in termen van onze wensen en onze collectieve strevingen.

Maarten Hajer
Directeur Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)

Geef een reactie

You must be logged in to post a comment.

De Natuurverkenning is een wettelijk product van het Planbureau voor de Leefomgeving met medewerking van Wageningen UR.